یعنی چه
این عبارت در اصطلاحات نجومی و لغتنامههای قدیمی، کنایه از «برج ثور» (صورت فلکی گاو) است. واژهٔ دَبَران نام ستارهٔ سرخ و بسیار درخشانی در این صورت فلکی است که به آن عینالثور یا چشم گاو نیز میگویند. در نتیجه، صاحبِ عینِ دبران یعنی آن برج و پیکر فلکی که این چشم (ستاره) متعلق به اوست.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت «صاحِبِ عَیْنِ دَبَران» است که از سه واژهٔ صَاحِب (به معنی دارنده)، عَیْن (به معنی چشم) و دَبَران (نام ستاره) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این عبارت ۱۲ حرفی به عنوان نشانه یا راهنمای کنایی برای دسترسی به اصطلاحاتی چون برج ثور یا صورت فلکی گاو به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به خودِ برجی که صاحب این ستاره است از واژه Taurus استفاده میشود و ستارهٔ قرمزرنگ آن به صورت اختصاصی Aldebaran نامیده میشود.
به عربی
این اصطلاح از زبان عربی وارد ادبیات نجومی فارسی شده است و در منابع عربی، مقصود از آن همان برج الثور است که ستاره درخشان دبران را در چشم خود دارد.
به فارسی
معادلهای اصیل و رایج فارسی این اصطلاح نجومی شامل تعابیری همچون «گاو فلک»، «گاو گردون» و «صورت فلکی گاو» است که در اشعار و متون کهن فارسی به وفور دیده میشود.
نماد چیست
نماد این اصطلاح همان نماد صورت فلکی ثور یعنی «گاو نر» است. در طالعبینی کهن و فرهنگهای باستانی، این نماد نشاندهندهٔ پایداری، استقامت، عنصر خاک (زمین)، ثروت و برکت مادی بوده است.
جمعبندی و توضیح کامل صاحب عین دبران
عبارت «صاحب عین دبران» یک ترکیب وصفی-اضافی کنایهآمیز در نجوم و ادبیات کهن فارسی است. کلمهٔ «دبران» در اصل نام ستارهای سرخ، غولپیکر و بسیار روشن در صورت فلکی گاو است که به دلیل موقعیتش، «عینالثور» یا همان چشم گاو نامیده میشود. واژه دبران در عربی از ریشه «دبُر» به معنی دنبالکننده میآید، چرا که این ستاره در آسمان همواره پشت سر ستارگان ثریا حرکت میکند.
از آنجا که این ستارهٔ پرفروغ و شاهستارهٔ باستانی در چشمِ صورت فلکی گاو قرار گرفته است، دانشمندان و شاعران قدیم به کنایه، خودِ صورت فلکی گاو یا «برج ثور» را «صاحبِ عینِ دبران» (دارندهٔ چشمِ دبران) نامیدهاند. بنابراین هرگاه در متون کهن یا جدولهای کلمات متقاطع با این عبارت مواجه شدید، هدف اصلی اشاره به دومین برج از بروج دوازدهگانه دایرةالبروج یعنی برج ثور است.