یعنی چه
در فقه و حقوق، به معامله یا قراردادی «غرری» گفته میشود که به دلیل مجهول بودن مشخصات، مقدار یا عدم امکان تحویل مال، ساختاری مبهم و مخاطرهآمیز داشته باشد؛ بهطوری که وضعیت سود و زیان آن مشخص نباشد و ریسک بالایی از فریب یا ضرر شدید را برای یکی از طرفین به همراه بیاورد.
تلفظ
این کلمه به صورت غَرَرِی (gharari) تلفظ میشود و یک صفت نسبی ساخته شده از واژهٔ عربی غرر است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی مثل مخاطرهآمیز، ریسکی، مجهول یا فریبکارانه به عنوان پاسخ یا راهنما استفاده میشوند. خود کلمه غرری دقیقاً ۴ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون حقوقی بینالمللی برای توصیف این نوع قراردادها بیشتر از واژه Aleatory استفاده میشود که به معنای وابسته به شانس و اتفاق است.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی برای این اصطلاح حقوقی شامل واژههایی چون ریسکی، مخاطرهآمیز، مجهول، فریبکارانه و نامشخص است.
در قرآن
خود واژه «غرری» یا «غرر» به صورت مستقیم در متن قرآن ذکر نشده است؛ با این حال، ممنوعیت آن از آیه ۲۹ سوره نساء («لاتَأکُلوا اَموالَکُم بَینَکُم بِالباطِلِ»؛ اموال خود را میان خود به باطل نخورید) استنباط میشود. مستند و ریشه اصلی این اصطلاح، حدیث معروف نبوی است که میفرماید: «نَهَی النَّبِیُّ عَنْ بَیْعِ الْغَرَرِ» (پیامبر از معامله غرری نهی فرمود).
نماد چیست
در فقه و حقوق، این کلمه نماد بارز ریسک غیرعقلانی و جهلی است که به ضرر و اختلاف ختم میشود. در تصویرسازیهای سنتی و فقهی، خرید و فروش «پرندگان در هوا» یا «ماهیهای درون دریا» نماد کلاسیک و سنتی یک معامله غرری به شمار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل غرری
واژه «غرری» یک اصطلاح کلیدی و بسیار مهم در فقه اسلامی و حقوق مدنی ایران است. این صفت نسبی معمولاً برای توصیف قراردادها و معاملاتی به کار میرود که به دلیل مشخص نبودن دقیق مورد معامله یا مبهم بودن شرایط آن، از نظر قانونی و شرعی باطل هستند. برای مثال، اگر کسی مالی را بفروشد که توانایی تحویل دادن آن را ندارد یا مشخصات دقیقش روشن نیست، معامله او غرری خواهد بود.
بر اساس مواد ۱۹۰ و ۳۴۲ قانون مدنی ایران، شفافیت و معلوم بودن مورد معامله از شرایط اساسی صحت قراردادهاست. به همین دلیل، هرگاه قراردادی تحت عنوان غرری شناخته شود، آن رابطه حقوقی از اساس باطل اعلام میگردد تا از ضرر ناخواسته، فریب و اختلافات بعدی میان طرفین معامله جلوگیری شود.
ریشه این اصطلاح به زبان عربی و ماده «غ ر ر» بازمیگردد که به معنای غفلت، خطر و خدعه است. در ادبیات حقوقی معاصر، این مفهوم با موضوع مدیریت ریسک و لزوم شفافیت اطلاعاتی در قراردادهای تجاری پیوند تنگاتنگی دارد.