یعنی چه
این واژه در لغت به معنای زن جلوهگر و خودآرا است؛ کسی که اندام یا زیورآلات خود را که باید پوشانده شوند، در معرض دید دیگران قرار میدهد و با روی گشاده و بدون پوشش مناسب ظاهر میشود.
تلفظ
تلفظ دقیق این کلمه با ضمه ميم، فتح تاء، فتح باء، تشدید و کسر راء و فتح جیم به صورت [مُتَبَرِّجَه] است که هاء انتهای آن در فارسی صامت و ساکن خوانده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم در بافتهای دینی و توصیفی از عباراتی نظیر flaunting (one's beauty) یا displaying adornment و همچنین woman displaying her charms استفاده میشود.
به عربی
این کلمه خود یک واژهٔ اصیل عربی و اسم فاعل مؤنث از باب تفعّل است که در زبان عربی معیار نیز به همین صورت برای اشاره به زن خودنما به کار میرود.
به فارسی
در برگردان دقیق فارسی میتوان از واژههایی چون «خودنما»، «جلوهگر»، «خودآرا» یا «زن زینتنمای» استفاده کرد که مفهوم آشکار کردن زیبایی در برابر دیگران را میرسانند.
در قرآن
خود واژه «متبرجه» به صورت اسم در قرآن نیست، اما ریشه آن در آیه ۳۳ احزاب (...وَلَا تَبَرَّجْن تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ...) به معنای نهی از خودنمایی جاهلی و در آیه ۶۰ نور (...غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ...) برای زنان سالخورده به شرط عدم جلوهگری به کار رفته است.
نماد چیست
این واژه در فرهنگ و ادبیات دینی نماد رفتاری مبتنی بر جلب توجه ظاهری، تبرج و ترجیح جلوهگری بر حیا و پوشیدگی است و معمولاً بار معنایی ارزشی و انتقادی دارد.
جمعبندی و توضیح کامل متبرجه
واژه «متبرجه» یک اصطلاح مشتق از ریشه عربی «ب ر ج» (برج/تبرج) است که به معنای ظهور، بروز و خودنمایی به کار میرود. این کلمه در متون کلاسیک، فقهی و اخلاقی فارسی برای توصیف زنی استفاده میشود که زیباییها، آرایش یا زینتهای خود را در برابر افراد نامحرم آشکار میسازد و به جلوهگری میپردازد.
اگرچه خود این اسم فاعل به طور مستقیم در قرآن نیامده، اما مصدر و افعال همخانواده آن در سورههای احزاب و نور به شدت مورد توجه قرار گرفته و از «تبرج جاهلیت» نهی شده است. این واژه در زبان فارسی بیشتر کارکردی دینی و معرفتی دارد و معادلهای دقیق آن کلماتی چون خودنما و جلوهگر هستند.