یعنی چه
واژه ماحض در لغتنامههای مرجع به عنوان یک صفت عربی ذکر شده و به کسی اطلاق میشود که شیر خالص و دوشیدهشدهٔ بدون آب در اختیار دارد. همچنین در اصطلاح به مردی که حرص و تمایل شدیدی به نوشیدن شیر ناب و خالص داشته باشد، «رجل ماحض» میگویند. این کلمه بر خلاف شباهت ظاهری، ارتباطی با واژه ماحضر یا ریشه حضور ندارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «ماحِض» (با کسر حرف حا) است. در زبان فارسی معمولاً به صورت Māhez خوانده و تلفظ میشود.
در جدول
پاسخ چهار حرفی در جدول برای کلمه ماحض، خود واژه «ماحض» است. از معادلهای دیگر آن در جدول میتوان به «خالصدار» یا «آزمند شیر» اشاره کرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی معادل دقیقی برای این صفت خاص وجود ندارد، اما بر اساس مفهوم میتوان آن را به صورت عبارتهای توصیفی بیان کرد.
به عربی
این واژه ریشه اصیل عربی دارد و در متون فصیح کهن به معنای دارنده شیر ناب یا کسی که شیفته نوشیدن شیر مَحض (خالص) است به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی برای واژه ماحض شامل ترکیباتی نظیر «خالصدار»، «دارنده شیر پاک» و «آزمند شیر» است که مفهوم اصلی واژه را در زبان فارسی منتقل میکنند.
در قرآن
کلمه «ماحض» به عنوان یک صفت خاص در متن قرآن مجید وجود ندارد؛ هرچند ریشه ثلاثی مجرد آن (م ح ض) در زبان عربی فصیح شناخته شده است.
جمعبندی و توضیح کامل ماحض
واژه «ماحض» یک صفت واژهنامهای با ریشه عربی (از ثلاثی مجرد م ح ض) است که به طور اختصاصی در متون کهن و لغتنامههای مرجع مانند دهخدا و منتهیالارب معنا شده است. این واژه برخلاف تشابه ساختاری و آوایی با اصطلاح رایج «ماحضر» (به معنی غذای آماده و موجود)، هیچ ارتباط معنایی یا ریشهای با آن یا مفهوم «حضور» ندارد و کاملاً به حوزه لبنیات و شیر خالص مربوط میشود.
در فرهنگ لغت، ماحض به دو مفهوم نزدیک به هم اشاره دارد: نخست به معنای کسی است که صاحب و دارندهٔ شیر خالص، ناب و بدون آب است؛ و دوم به عنوان صفت برای فردی به کار میرود که ولع، اشتها و تمایل شدیدی به نوشیدن چنین شیر پاک و بیغشی دارد. این واژه امروزه در زبان فارسی روزمره کاربرد زنده ندارد و بیشتر یک مدخل لغتنامهای و حل جدولی به شمار میرود.