یعنی چه
واژه تلویحاً به عنوان یک قید در زبان فارسی به معنی بیان کردن یا انجام دادن چیزی به شکل غیرمستقیم و سربسته است؛ به طوری که مقصود اصلی صراحتاً ذکر نمیشود اما مخاطب از طریق نشانهها و قرائن متوجه آن میگردد.
متضاد
واژههایی که مفهوم بیان مستقیم، واضح، بیپرده و روشن را میرسانند، متضاد کلمه تلویحاً هستند.
ریشه
این واژه از ریشه عربی «ل و ح» (لوح/تلویح) گرفته شده است. در باب تفعیل به صورت «تلویح» به معنی «از دور اشاره کردن» است که با اضافه شدن تنوین نصب در فارسی به صورت قید (تلویحاً) استفاده میشود. واژه تلمیح با آن همریشه نیست.
تلفظ
تلفظ دقیق این کلمه با فتح تاء، سکون لام، واو مکسور، یاء ساکن، حا و تنوین نصب به صورت [تَلْـویـحاً] میباشد.
در جدول
در بازیهای جدول کلمات، پاسخ دقیق برای راهنمای «کنایهآمیز یا غیرمستقیم»، کلمه «تلویحا» با ۶ حرف است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای بیان مفهوم غیرمستقیم و ضمنی بیشتر از واژه implicitly یا تعابیر مشابه استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی علاوه بر خود کلمه تلویحاً، از واژهها و عبارات هممعنی مانند ضمناً یا بشكل ضمني برای انتقال این مفهوم استفاده میکنند.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی تعابیری مانند üstü kapalı olarak (با درپوش بسته/سربسته) یا ima yoluyla (از طریق ایما و اشاره) برای بیان غیرمستقیم به کار میرود.
به فارسی
معادلهای اصیل یا رایج فارسی برای این واژه شامل عبارتهای کنایی و قیدی چون «در پرده»، «سربسته»، «در لفافه» و «به اشاره» هستند.
در قرآن
خود واژه تنویندار «تلویحاً» در متن قرآن کریم نیامده است. اما در علوم قرآنی و بلاغت اسلامی، اصطلاح «کنایه تلویحیه» بسیار مهم است؛ مانند آیه ۳۵ سوره قصص «سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِیكَ» (بهزودی بازویت را به وسیله برادرت محکم میکنیم) که محکم کردن بازو کنایهای تلویحی و غیرمستقیم از اعطای قدرت، یاری و استواری است.
جمعبندی و توضیح کامل تلویحا
تلویحاً یکی از قیدهای پرکاربرد در زبان فارسی است که ریشه در زبان عربی دارد و به معنای بیان کردن یک مقصود بهصورت غیرمستقیم، کنایی و در لفافه است. در این نوع بیان، گوینده از ذکر صریح مطلب خودداری میکند و بار معنایی را بر عهده قرائن، نشانهها و هوش مخاطب میگذارد تا با تفکر به اصل مقصود پی ببرد.
در حوزه بلاغت و علوم ادبی، تلویح در مقابل تصریح قرار میگیرد و ارزش هنری بالایی دارد، زیرا ابهام زیبایی به کلام میبخشد. اگرچه خود این واژه تنویندار در متن قرآن کریم نیامده است، اما اسلوب و مفهوم آن تحت عنوان کنایه تلویحی در آیات قرآن برای بیان مفاهیم عمیق به کار رفته است.
این کلمه با واژه «تلمیحاً» (اشاره به داستان یا شعر دیگر) تفاوت معنایی و ریشهای دارد و نباید اشتباه گرفته شود. متضادهای اصلی آن شامل صریحاً و تصریحاً هستند که بر وضوح و بیپرده بودن کلام دلالت میکنند.