یعنی چه
بصل الفار در متون طب سنتی و گیاهشناسی کهن به پیاز یک گیاه کوهی و صحرایی اشاره دارد. این گیاه به دلیل داشتن ترکیبات تند، تیز و شدیداً سمی، در قدیم به عنوان ابزاری موثر برای کشتن یا فرار دادن موشها و دیگر جانوران موذی در خانهها و انبارها استفاده میشده است.
تلفظ
این عبارت به صورت مضاف و مضافالیه و با فتح باء و صاد در کلمه اول (بَصَل) و فتح فاء و سکون همزه در کلمه دوم (الْفَأْر) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، اگر طراح سوال به پیاز موش یا بصلالفار اشاره کند، بسته به تعداد حروف مشخص شده، پاسخ اصلی خودِ «بصل الفار» (۸ حرف) یا مترادف معروف آن یعنی «عنصل» (۴ حرف) خواهد بود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی این گیاه را بیشتر با نامهای Squill یا Sea Onion (پیاز دریایی) میشناسند. نام علمی و دانشگاهی این گونه گیاهی نیز Drimia maritima یا Charybdis maritima است.
به عربی
از آنجا که این ترکیب اصالتاً عربی است، در کشورهای عربزبان علاوه بر خودِ ترکیب بصل الفار، از واژههای قدیمی و اصیل دیگری مانند العنصل و همچنین إشقیل (که معرب واژه یونانی اسکِلا است) استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق و سره فارسی برای این ترکیب، «پیاز موش» یا «پیاز دشتی» است که دقیقاً ترجمه تحتاللفظی و کاربردی آن در زبان فارسی به شمار میروند.
نماد چیست
در باورهای عامیانه، ادبیات کهن و کتابهای مرجع طب سنتی (مانند ذخیره خوارزمشاهی و صیدنه بیرونی)، بصل الفار به دلیل ویژگیهای خاص خود نمادی از سمّیت شدید و ابزاری برای پاکسازی محیط از موجودات آسیبرسان و فراری دادن جانوران موذی بوده است.
جمعبندی و توضیح کامل بصل الفار
عبارت «بصل الفار» یک ترکیب اضافه در زبان عربی است که از دو بخش «بَصَل» به معنای پیاز و «الفَأر» به معنای موش تشکیل شده است. این اصطلاح به مرور زمان وارد زبان و ادبیات طب سنتی ایران شده و پزشکان کهن از آن برای نامیدن گیاهی خاص استفاده میکردند.
این گیاه که امروزه در علم گیاهشناسی از خانواده مارچوبگان شناخته میشود، پیازی بزرگ دارد و به شدت سمی است. تندی و سمیت آن در گذشته به حدی شناختهشده بود که از پودر یا عصاره آن برای از بین بردن موشها در انبار غذا و خانهها بهره میگرفتند و به همین دلیل به این نام شهرت یافت.
در دایرهالمعارفها و حل جدول، این کلمه معمولاً با نامهای مترادفی چون «عنصل» یا «اسقیل» همردیف است. با وجود اینکه ریشه واژه عربی است، اما به عنوان یک مدخل تخصصی در لغتنامههای بزرگ فارسی مانند دهخدا ثبت شده و کاربرد دارویی و دفعکننده دارد.