یعنی چه
این عبارت یک ترکیب گویشی و توصیفی در برخی زبانها و گویشهای ایرانی (مانند لری و بختیاری) است که در آن «رِی» به معنای «رو»، «روی» یا «سوی و طرف» به کار میرود. در اصطلاحات معماری سنتی و محلی، به ملک، اتاق یا جهتی گفته میشود که رو به سمت شمال قرار دارد.
تلفظ
واژه «رِی» (Rey) با مصوت کوتاه پایانی به واژه «به» (be) و سپس به واژه «شمالی» (shomāli) متصل میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این راهنما دقیقاً عبارت ۹ حرفی «ری به شمالی» یا معادلهای روان آن مانند «رو به شمال» است.
به انگلیسی
برای توصیف ساختمانها یا جهتگیریهای جغرافیایی که به سمت شمال هستند، از این واژگان استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی معیار، به جای این ترکیب گویشی از واژههای «رو به شمال»، «شمالسو» یا «شمالی» استفاده میشود. در برخی گویشها واژه «نَسا» نیز به معنای پشت به آفتاب یا سمت شمال کاربرد دارد.
نماد چیست
برای این ترکیب خاص نماد متمایزی ثبت نشده است؛ با این حال، جهت شمال در فرهنگها و باورهای کهن اغلب با مفاهیمی چون سرما، تاریکی، پایدار بودن و همچنین قطب راهنما پیوند دارد.
جمعبندی و توضیح کامل ری به شمالی
عبارت «ری به شمالی» (یا در اصل «ری به شمال») یک ترکیب واژگانی اصیل و گویشی است که در مناطقی از غرب و مرکز ایران، بهویژه در میان گویشوران لری و بختیاری رواج دارد. در این ساختار، واژه «رِی» دگرگونشده واژه پهلوی «رُوی» به معنای چهره، صورت و جهت است و ترکیب کلی معنای «رو به شمال» را افاده میکند.
این اصطلاح بیش از هر چیز در معماری سنتی، خانهسازی محلی و جهتیابی کاربرد دارد تا موقعیت بناها، اتاقها یا زمینهایی را که پنجرهها و ورودی آنها به سمت شمال باز میشود مشخص کند. در نقطه مقابل این مفهوم، اصطلاحاتی مانند «ری به جنوبی» یا «خورتو» (رو به آفتاب) قرار میگیرند که برای جهتهای دیگر ساختمان استفاده میشوند.