یعنی چه
«شومبه» یا «شمبه» شکل گفتاری و عامیانهٔ واژهٔ «شنبه» است. در زبان فارسی، نون ساکن پیش از حرف «ب»، به صورت «م» تلفظ میشود و در گویشهای عامیانه و برخی زبانها و لهجههای محلی (مانند گیلکی، مازنی یا لری)، واکهٔ فتحه تبدیل به ضمه یا واو شده و به صورت «شومبه» شنیده میشود که دلالت بر نخستین روز هفته دارد.
در جدول
پاسخ پنجحرفی برای این مدخل در جدول کلمات متقاطع، خودِ واژهٔ «شومبه» است که بر اساس ریشه و معنای اصلی با «شنبه» یا «سبت» نیز مطابقت دارد.
به انگلیسی
معادل انگلیسی روز شنبه که ریشهٔ واژهٔ شومبه است.
به عربی
معادل عربی روز شنبه که در قرآن کریم نیز به آن اشاره شده است.
به ترکی
معادل روز شنبه در زبان ترکی استانبولی.
به فارسی
معادلهای فصیح، رسمی و مکتوب این واژه در زبان فارسی «شنبه» است. همچنین در متون کهن گاهی از واژهٔ عربی «سبت» برای اشاره به این روز استفاده شده است.
نماد چیست
در فرهنگهای کهن، اخترشناسی باستانی و ادبیات کلاسیک، هر یک از روزهای هفته به یکی از اجرام آسمانی پیوند میخورد. روز شنبه (شومبه) متعلق به سیارهٔ زحل یا کیوان است و نماد گوشهنشینی، استراحت، زهد و انجام امور دیرپذیر یا پایدار به شمار میآمده است.
جمعبندی و توضیح کامل شومبه
واژهٔ «شومبه» یک اصطلاح مستقل لغوی در زبان فارسی فصیح و مکتوب به شمار نمیآید، بلکه شکل دگرگونشده، عامیانه و گفتاری واژهٔ «شنبه» است. این نوع تغییرات آوایی در زبان فارسی رایج است؛ به طوری که تبدیل نون ساکن به میم پیش از حرف باء (مثل تبدیل شنبه به شمبه) یک قاعدهٔ فصاحت آوایی است و در تداول عامیانه و برخی گویشهای بومی مانند گیلکی و مازندرانی، واکهٔ آن نیز تغییر یافته و به صورت «شومبه» تلفظ میشود.
ریشهٔ اصلی این واژه به کلمهٔ عبری «شَبّات» بازمیگردد که به معنای آرامش، تعطیلی و دست از کار کشیدن است و از طریق زبانهای آرامی و پهلوی وارد فارسی شده است. این واژه در تقویم ایرانیان به عنوان نخستین روز هفته و در تقویم عبری به عنوان روز پایانی و زمان عبادت و استراحت شناخته میشود.
در فرهنگ کهن و طالعبینی باستانی، این روز با سیارهٔ کیوان (زحل) پیوند داشته و به همین دلیل نمادی از ثبات، کارهای دیرپذیر و همچنین پارسایی و استراحت بوده است. معادل عربی آن یعنی «السبت» چندین بار در قرآن کریم مورد اشاره قرار گرفته است.