یعنی چه
واژه خُمّار (با تشدید روی حرف م) صیغه مبالغه یا صفت شغلی در زبان عربی است و به کسی اطلاق میشود که به کار ساخت، فروش یا عرضه شراب و مسکرات اشتغال دارد. این کلمه همچنین در مواردی به معنای دائمالخمر یا کسی که بسیار شراب میخورد نیز به کار رفته است. باید توجه داشت که این واژه با «خُمار» (بدون تشدید) که به معنی حالت سستی و سردرد پس از پریدن مستی است، تفاوت دارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت خُمّار (Xommār) است؛ با ضمه روی حرف اول (خ) و تشدید و فتح روی حرف دوم (م).
در جدول
در طراحهای جدول، اگر به عنوان کلید پرسش از عبارت «خمار با تشدید» استفاده شود، پاسخ دقیق آن با شمارش ۱۱ حرف خودِ عبارت «خمار با تشدید» است. برای معنای آن نیز کلماتی چون مِیفروش یا بادهفروش کاربرد دارند.
به انگلیسی
معادلهای انگلیسی واژه خُمّار شامل کلماتی است که به شغل فروشندگی یا ساخت شراب اشاره دارند.
به فارسی
در زبان فارسی برای این واژه معادلها و مترادفهایی نظیر مِیفروش، بادهفروش و ساقی استفاده میشود. واژگان زاهد، تائب و هوشیار نیز به عنوان متضادهای آن شناخته میشوند. همخانوادههای این کلمه در عربی و فارسی شامل خَمر (شراب)، خُمار (سستی پس از مستی)، مَخمور (مست)، تخمیر (ورآمدن) و خِمار (مقنعه و پوشش سر) هستند.
در قرآن
خود واژه خُمّار (با تشدید) در متن قرآن کریم به کار نرفته است، اما همخانوادههای آن در آیات دیده میشوند؛ از جمله «خَمْر» به معنی شراب (مانند آیه ۲۱۹ سوره بقره و آیه ۹۰ سوره مائده) و «خُمُر» که جمع خِمار به معنی روسری و پوشش سر زنان است (در آیه ۳۱ سوره نور: وَلْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَىٰ جُیُوبِهِنَّ).
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک و عرفانی فارسی، واژه خُمّار (مِیفروش) تغییر معنایی یافته و به عنوان نمادی مثبت به کار میرود. در این ساختار، خُمّار کنایه از «پیر مغان»، «مرشد کامل» یا «عارف بیدارگر» است؛ کسی که بادهٔ عشق الهی و معرفت راستین را به سالکان مینوشاند و آنها را از مستیِ غرور و زهد ریایی نجات میدهد.
جمعبندی و توضیح کامل خمار با تشدید
واژه خُمّار با تشدید روی حرف م، ریشهای عربی از ماده (خمر) دارد که به معنای پوشاندن است. علت این نامگذاری آن است که شراب عقل انسان را میپوشاند، به همین دلیل به آن خَمر و به فروشنده آن خُمّار میگویند. این واژه از نظر معنایی نباید با خُمار (بدون تشدید) که حالت کسالت پس از مستی است اشتباه گرفته شود.
در فرهنگ و ادبیات فارسی، این کلمه دو رویه متمایز دارد؛ در کاربرد عادی و فقهی به معنی شرابفروشی و اشتغال به مسکرات است، اما در اصطلاحات عرفانی و شعر شبانه، وجههای نمادین و محترم دارد و به پیر و مرشدی اشاره میکند که سالکان فیض را با شراب معرفت الهی سرمست میکند.
اگرچه خود این کلمه با این صیغه در قرآن نیامده، اما اصطلاحات همخانواده آن نظیر خمر (شراب) و خُمُر (پوشش سر) در آیات قرآن به چشم میخورند. معادلهای فارسی دقیق آن شامل مِیفروش و بادهفروش است که در زبان انگلیسی با عناوینی چون Wine-seller ترجمه میشود.