یعنی چه
این عبارت برای توصیف افرادی به کار میرود که در جامعه ناشناخته هستند و به دنبال کسب شهرت، مقام یا آوازه دنیوی نرفتهاند. واژهای کلاسیک است که بیشتر در متون اخلاقی، عرفانی و ادبی دیده میشود.
تلفظ
تلفظ دقیق این ترکیب وصفی به صورت «خامِلِ ذِکر» (xāmel-e zekr) است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول با موضوع فرد بینامونشان یا ناشناخته، واژه «خامل ذکر» با ۷ حرف به عنوان یک پاسخ دقیق شناخته میشود.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم خامل ذکر در زبان انگلیسی میتوان از واژگانی استفاده کرد که به ناشناخته بودن یا پنهان ماندن نام فرد اشاره دارند.
به عربی
ریشه این واژه کاملاً عربی است و در زبان مبدأ نیز دقیقاً به همین صورت یا به شکل «خامل الذکر» برای اشاره به خمول و دوری از شهرت استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل و روان فارسی این کلمه شامل گمنام و بینامونشان است. از متضادهای آن در زبان فارسی میتوان به شهیر، نامآور، معروف، پرآوازه و نامدار اشاره کرد. همچنین واژههای خمول، مذکور و ذاکر با آن همخانواده هستند.
در قرآن
ترکیب «خامل ذکر» در متن قرآن مجید به کار نرفته است؛ با این حال، ریشه آن در احادیث اسلامی در ستایش «خمول» (فضیلت گمنامی و اخلاص) فراوان است. در قرآن واژههایی مانند «أَبْتَر» (منقطع و بینام ماندن) یا «مَنْسِیًّا» (فراموششده) با این مفهوم قرابت معنایی دارند. در فرهنگ عرفانی نیز این حالت نماد تواضع، وارستگی و زهد به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل خامل ذکر
عبارت «خامل ذکر» یک ترکیب وصفی با ریشه عربی و کاربرد وسیع در ادبیات و عرفان فارسی است. این واژه از دو بخش «خامل» به معنی پنهان و بیرونق و «ذکر» به معنی یاد و آوازه تشکیل شده و در مجموع به فردی اشاره دارد که نام و یادی از او در میان مردم جاری نیست و در گمنامی کامل زندگی میکند.
در فرهنگ اسلامی و اخلاقی، خاملذکر بودن صفت منفی به شمار نمیرود، بلکه برعکس، اغلب نمادی از تواضع، زهد، اخلاصِ عمل و دوری گزیدن از آفتهای شهرتطلبی و هوا و هوس دنیوی است. این مفهوم در جدولهای کلمات متقاطع معمولاً به عنوان پاسخی ۷ حرفی برای راهنمای «گمنام» مطرح میشود.