یعنی چه
«تُبَّع» لقب عمومی پادشاهان سلسلهٔ حِمیَر در سرزمین یمن باستان بوده است (مانند فرعون برای مصر). عبارت «تبع الحمیری» به طور خاص به یکی از بزرگترین این پادشاهان یعنی «تَبّان اسعد ابوکرب» معروف به تبع اوسط اشاره دارد. علت این نامگذاری را کثرت پیروان (اتباع) او یا پیروی هر پادشاه از پادشاه قبلی در روش فرمانروایی دانستهاند. او پادشاهی صالح و مؤمن بود، هرچند قومش راه کفر را پیش گرفتند.
تلفظ
این عبارت به صورت «تُبَّع» (با ضمه ت و فتح و تشدید ب) و «الحِمْیَری» (با کسر ح و سکون م) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این کلمه معمولاً به عنوان پاسخ برای سؤالاتی چون «پادشاه باستان یمن»، «فرمانروای قوم تبع» یا «نخستین پوشاننده کعبه» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در متون انگلیسی و ترجمههای تاریخی، برای اشاره به این شخصیت از این عبارات لاتین استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی یا عناوین شناختهشدهٔ او در زبان فارسی شامل «پادشاه یمن»، «ملکِ حِمیَر» و «اسعد کامل» است. واژهٔ تُبَّع از ریشهٔ عربی «ت ب ع» به معنی پیرو و دنبالهرو است که همخانوادههایی چون تابع، متبوع، تابعه، تبعیت، اتباع و متابعت دارد.
در قرآن
کلمهٔ «تُبَّع» دقیقاً ۲ بار در قرآن کریم (آیه ۳۷ سوره دخان و آیه ۱۴ سوره ق) آمده است. قرآن به سرنوشت «قوم تبع» اشاره میکند که به دلیل تکذیب فرستادگان الهی و نافرمانی، دچار عذاب و هلاکت شدند. بر اساس روایات اسلامی و احادیث پیامبر (ص)، خودِ شخصِ تبع فردی مؤمن و یکتاپرست بوده و نباید به او دشنام داد، بلکه قوم او گناهکار بودهاند.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات اسلامی، تبع الحمیری نماد «پادشاهی مقتدر اما فانی» و «شکوه گذشتهٔ تمدنهای جنوب عربستان» است. او همچنین در تاریخ به عنوان نخستین کسی که کعبه را با پارچه و حریر گرانبهای یمنی پوشاند (کسوت کعبه) نماد ارادت به خانه خداست. در مقابل، «قوم تبع» در گفتمان قرآنی نمادی از عاقبت شوم سرکشی و تکذیب حق، علیرغم داشتن قدرت و ثروت فراوان هستند.
جمعبندی و توضیح کامل تبع الحمیری
عبارت «تُبَّع الحِمیَری» ترکیبی از یک لقب پادشاهی و نام یک قوم باستانی در یمن است. «تُبَّع» لقب عمومی فرمانروایان پادشاهی حِمیَر بوده و در تاریخ اسلام، این عبارت به طور خاص به «تبان اسعد ابوکرب» (معروف به تبع اوسط یا اسعد کامل) اشاره دارد که در اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم میلادی با اقتدار بر یمن حکومت میکرد. او بر اساس روایات تاریخی و احادیث نبوی، پادشاهی مؤمن و یکتاپرست بود که حتی برای نخستینبار جامه و پوششی از حریر بر تن خانه کعبه کرد.
با این حال، شهرت این واژه در قرآن کریم به واسطهٔ سرنوشت تلخ قوم اوست. کلمهٔ تُبَّع دو بار در قرآن در سورههای «دخان» و «ق» ذکر شده که در هر دو مورد، به نافرمانی، تکذیب پیامبران و در نهایت نابودی و هلاکت «قوم تُبَّع» اشاره دارد. این تقابل نشان میدهد که خودِ شخص پادشاه فردی صالح بوده، اما قومش به خاطر مجرم بودن و سرکشی در برابر حق متلاشی شدند و داستان آنها به نمادی از فناپذیری قدرتهای مادی تبدیل شد.