یعنی چه
واژه اخماس کلمهای کلاسیک و وامگرفته از زبان عربی است که به عنوان اسم، جمعِ «خُمْس» بوده و معنی «پنجیکها» یا «یکپنجمها» را میدهد؛ مانند اخماس غنائم که به معنای یکپنجمهای غنیمتهاست. همچنین در حالت مصدری به معنای پنج شدن، پنج تایی کردن یا به پنج قسمت تقسیم کردن چیزی به کار میرود.
تلفظ
این کلمه به صورت اِخْماس (با همزه مکسور، سکون روی حرف خ و الف کشیده) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه «اخماس» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی همچون «پنجیکها»، «جمع خمس» یا «بخشهای پنجگانه» کاربرد دارد و کلمهای ۵ حرفی است.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی و جمع مکسر کلمه «خُمْس» از ریشه (خ - م - س) است.
به فارسی
معادلهای دقیق و روان این واژه در زبان فارسی «پنجیکها» یا «یکپنجمها» است که به بخشبندیهای پنجتایی اشاره دارد.
نماد چیست
این واژه نماد عدد ۵ یا کسر ریاضی یکپنجم ($\frac{1}{5}$) است. همچنین در سنتهای کهن نسخهنویسی و علوم قرآنی، برای اتمام و جداسازی هر ۵ آیه از علامت اختصاری «خ» یا شکل یک گل کوچک به عنوان نماد اخماس (تخمیس) استفاده میشده است.
جمعبندی و توضیح کامل اخماس
واژه «اخماس» یک اصطلاح لغوی و فقهی ریشهدار است که از زبان عربی به فارسی وارد شده و به معنای پنجیکها یا بخشهای پنجگانه است. این کلمه در واقع جمع مکسر واژه «خُمْس» بوده و در متون کهن ریاضی، فقهی و تقسیمات مالی کاربرد فراوان داشته است؛ برای مثال عبارت «اخماس غنائم» به بخشهای یکپنجم از غنیمتهای جنگی اشاره دارد.
علاوه بر کاربرد لغوی، اخماس در علوم قرآنی نیز جایگاه ویژهای دارد. اگرچه خود این لفظ به صورت جمع در قرآن نیامده، اما اصطلاح «اخماس قرآن» به سنت قدیمی تقسیم کردن کل قرآن به ۵ بخش بزرگ یا علامتگذاری متن مصحف به صورت پنج آیه به پنج آیه (تخمیس) اشاره میکند که در نسخههای خطی کهن با نمادهای ظریف متمایز میشد.