ستاره بشماردن یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل ستاره بشماردن

عبارت «ستاره بشماردن» یا شکل رایج‌تر آن «ستاره شمردن»، یکی از ترکیبات کنایی و اصیل در ادبیات فارسی است. این اصطلاح قدمتی دیرینه در دیوان شاعران بزرگ دارد و ریشه واژگان آن به زبان‌های ایرانی باستان و پهلوی بازمی‌گردد. در متون کهن، این عبارت ترکیبی از دو معنای حقیقی و مجازی را دوشادوش یکدیگر پیش برده است.

در وجه نخست و علمی، ستاره بشماردن به عمل منجمان و اخترشناسانی اشاره دارد که شب‌هنگام به رصد آسمان و طالع‌پژوهی می‌پرداختند. اما در وجه دوم که کاربرد گسترده‌تری در ادبیات عاشقانه دارد، کنایه از شب‌زنده‌داری، بی‌خوابی و چشم دوختن به آسمان شب از روی اندوه، فراق و انتظار معشوق است. شاعران کلاسیک با تصویرسازیِ عاشق بیداری که تا سپیده دم ستاره‌ها را می‌شمارد، عمق تنهایی و بی‌قراری او را به تصویر کشیده‌اند، چنان که سعدی شیرازی می‌فرماید: «حکایت شب هجران که باز یارد گفت؟ / مگر کسی که چو سعدی ستاره بشمارد».