یعنی چه
مفعولات یکی از ارکان عروضی سباعی (هفتهجایی/هفتحرفی) است که از ترکیب دو سبب خفیف و یک وتد مفروق تشکیل شده و مبنای تقطیع و ساخت برخی بحور شعری مانند بحر سریع و مقتضب است.
تلفظ
تلفظ دقیق این واژه در علم عروض به صورت مَفْعُولاتُ (با سکون فاء، ضمه عو و فتحه لام) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این کلمه به عنوان پاسخی برای پرسشهای مربوط به ارکان شعر، افاعیل عروضی یا رکن هفتحرفی شعر شناخته میشود.
به عربی
این کلمه ریشه عربی دارد و از ریشه ثلاثی مجرد «ف ع ل» ساخته شده است. در عروض عربی عیناً با همین ساختار و کاربرد برای سنجش اوزان شعر کلاسیک عرب به کار میرود.
به فارسی
این واژه معادل مستقیم و یککلمهای در زبان فارسی عمومی ندارد؛ زیرا یک اصطلاح تخصصی در ادبیات است و در فارسی به آن «رکن عروضی» یا «پایه سنجش وزن شعر» میگویند.
نماد چیست
در نمایش هجایی و تقطیع مدرن عروض، نماد واژه مفعولات به صورت «- - u» (دو هجای بلند و یک هجای کوتاه) نمایش داده میشود. البته در عروض سنتی، حرکت تاء پایانی نیز در نظر گرفته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل مفعولات
واژه «مفعولات» یکی از اصطلاحات کاملاً تخصصی و کلیدی در علم عروض (سنجش وزن شعر فارسی و عربی) است. این کلمه کاربرد عامیانه یا روزمره در زبان فارسی ندارد و صرفاً توسط شاعران، ادیبان و پژوهشگران ادبی برای تقطیع هجاها و بازشناختن بحور شعری به کار میرود. این رکن عروضی از هفت حرف تشکیل شده و جزو افاعیل سباعی محسوب میشود.
از نظر ساختاری، مفعولات پایه و اساس شکلگیری برخی از مهمترین بحرهای شعری نظیر بحر «سریع»، «مقتضب» و «منسرح» است. ریشه این واژه عربی بوده و از مشتقات ساختگی کلمه «فعل» در دانش عروض است که به همراه دیگر ارکان مانند مفاعیلن و فاعلاتن، شبکه موزون شعر کلاسیک شرق را تشکیل میدهد.