یعنی چه
اصطلاح کنایی «به جان آوردن» (یا بجان آوردن) در زبان فارسی به معنای مأیوس کردن، عاجز کردن و بسیار خسته کردن کسی است؛ به طوری که فرد از کار یا زندگی خود سیر و درمانده شود. در برخی متون متأخر ادبی، این عبارت مجازاً و کنایهوار به معنی به قتل رساندن و کشتن نیز به کار رفته است.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت ترکیبی به صورت «بِـ جـانْ آمَـ رْ دَن» است که در گفتار روزمره معمولاً به شکل «به جان آوردن» یا «بجان آوردن» ادا میشود.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «به ستوه آوردن یا عاجز کردن» که ۹ حرفی باشد، خود کلمه «بجان آوردن» به عنوان پاسخ دقیق کاربرد دارد. عبارات دیگری مانند «به ستوه آوردن» یا «ذله کردن» نیز به عنوان جایگزین مطرح هستند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم به جان آوردن و کلافه کردن شدید کسی، از اصطلاحات اصطلاحی فوق استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی با توجه به بافتار متن، واژگانی که مفهوم دلتنگ کردن، عاجز کردن و در تنگنا قرار دادن را برسانند برای این اصطلاح به کار میروند.
به ترکی
در ترکی استانبولی، اصطلاح «Canından bezdirmek» دقیقترین معادل کنایی برای اصطلاح فارسی «به جان آوردن» است و دقیقاً همان تصویر ذهنی را میسازد.
نماد چیست
اصطلاح «بجان آوردن» یک آرایه کنایی و ترکیب فعلی در ادبیات و زبان عامه فارسی است. این واژه حامل نماد اسطورهای، دینی یا آیینی خاصی نیست و در متن قرآن کریم نیز به عنوان یک ترکیب وجود ندارد (صرفاً واژه مفرد «جانّ» در قرآن به معنی موجود ماوراءطبیعی آمده که با این اصطلاح متفاوت است).
جمعبندی و توضیح کامل بجان آوردن
اصطلاح «به جان آوردن» یا «بجان آوردن» یکی از ترکیبات کنایی و اصیل زبان فارسی است که ریشه در ادبیات کلاسیک ما دارد. واژه «جان» در این ترکیب از زبانهای ایران باستان (مانند اوستایی) به معنای زندگی و حیات سرچشمه میگیرد که در ترکیب با فعل «آوردن»، معنایی استعاری به خود گرفته است. این عبارت در لغتنامههای معتبری چون دهخدا و برهان قاطع به معنای ذله کردن، به تنگ آوردن و عاجز کردن کسی به کار رفته است، به طوری که فرد از شدت فشار یا سختی، مأیوس شده و کنترل خود را از دست بدهد.
در کاربردهای زبانی و ترجمه به زبانهای دیگر، این اصطلاح با عباراتی معادلسازی میشود که بار روانی سنگین و فرسودگی مفرط را نشان میدهند؛ مانند «Canından bezdirmek» در ترکی که قرابت معنایی عجیبی با ساختار فارسی آن دارد. این واژه در بازیهای فکری و جدول کلمات متقاطع نیز به عنوان یک گنجینه واژگانی ۹ حرفی شناخته میشود و به دلیل کاربرد کنایی بالا، فاقد جنبههای نمادین یا مذهبی خاص است و صرفاً کارکردی ادبی و کاربردی در زبان روزمره دارد.