یعنی چه
یک اصطلاح تخصصی در علم اصول فقه است که به بررسی این مسئله میپردازد که اگر کاری به طور مستقیم ممنوع نشده باشد، بلکه به دلیل ممانعت از یک تکلیف واجب دیگر، نهی به آن تعلق گرفته باشد (نهی غیری)، آیا این نهی فرعی باعث باطل (فاسد) شدن آن عمل میشود یا خیر. نظر اکثر دانشمندان اصولی این است که نهی غیری دلالت بر فساد ندارد و عمل همچنان صحیح است.
تلفظ
تلفظ این عبارت فقهی به صورت «دَ لالَ تِ نَهْ یِ غَیْ ری بَر فَ ساد» (delālat-e nahy-e gheyri bar fasād) است.
در جدول
در سؤالات جدول کشوری و فقهی، پاسخ این اصطلاح ۱۸ حرفی دقیقاً خودِ عبارت «دلالت نهی غیری بر فساد» است.
به انگلیسی
در متون حقوق اسلامی و فقهی به زبان انگلیسی، این اصطلاح به صورت بالا یا با عبارت 'The implication of indirect prohibition on invalidity in Islamic jurisprudence' ترجمه میشود.
به عربی
اصل این اصطلاح از زبان عربی و علم اصول فقه شیعه و اهل سنت گرفته شده است.
به فارسی
معادل روان فارسی آن «بررسی سرایتِ ممنوعیتِ تبعی به بطلانِ عمل» است. همخانوادههای آن کلماتی چون مدلول، ناهی، منهیعنه، مغایرت و مفسده هستند و ریشه کلمات آن از د ل ل، ن ه ی، غ ی ر و ف س د گرفته شده است.
در قرآن
این ترکیب چهارکلمهای به صورت مستقیم در متن قرآن نیامده است؛ اما مبانی و مصادیق آن، مانند آیه ۹ سوره جمعه که از خرید و فروش در وقت نماز جمعه نهی میکند (نهی غیری برای رسیدن به واجب که همان نماز است)، دستمایه بحثهای اصولیِ مشابه قرار گرفته است.
جمعبندی و توضیح کامل دلالت نهی غیری بر فساد
عبارت «دلالت نهی غیری بر فساد» یکی از مباحث کلیدی در بخش مباحث الفاظ و نواهی علم اصول فقه است. این اصطلاح به این پرسش پاسخ میدهد که اگر یک عمل (مانند معامله یا عبادت) به صورت غیرمستقیم و صرفاً به خاطر اینکه مانع انجام یک کار واجب دیگر شده است، مورد نهی قرار گیرد، آیا آن عمل از نظر شرعی و حقوقی باطل (فاسد) میشود یا خیر؟
برای مثال، اگر فردی در زمان وجوبِ پاک کردن مسجد، شروع به خواندن نماز کند، این نماز خواندن مانع انجام واجب اصلی (پاک کردن مسجد) است و به آن نهی غیری تعلق میگیرد. اکثر فقها و اصولیان بزرگ مانند آخوند خراسانی معتقدند که این نهیِ تبعی و جانبی، مایه باطل شدن عمل نیست؛ یعنی هرچند فرد گناه کرده که واجب اصلی را رها کرده، اما نماز یا معامله او از نظر حقوقی صحیح است و فاسد به شمار نمیرود.