یعنی چه
«کاتب الوالی» در لغت به معنای منشی، دبیر یا نویسنده مخصوصِ حاکم و فرماندار یک ولایت است. در اصطلاح علم درایه و رجال (سنجش اعتبار روایات حدیثی)، این عبارت جزو الفاظ «قدح و ذم» به شمار میرود؛ به این معنی که اگر راوی حدیثی به این عنوان شناخته میشد، نشاندهنده همکاری او با دستگاه حاکمان ستمگر (ولاة جور) بود و این امر موجب سلب اعتماد از روایات او میشد.
تلفظ
این ترکیب عبارتی عربی است که در حالت اضافه به صورت «کاتِبُ الوالی» تلفظ میشود.
در جدول
در مسابقات و جداول کلمات متقاطع، پاسخ عبارتهایی مانند «منشی حاکم ولایت» یا «دبیر فرماندار در اصطلاح قدیم»، واژه ۱۰ حرفی «کاتب الوالی» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم این عنوان شغلی و دیوانسالاری قدیمی، از ترکیبات مربوط به منشی یا کاتب فرماندار استفاده میشود.
به فارسی
برگردان دقیق و روان این اصطلاح ترکیبی به زبان فارسی، «منشیِ حاکم»، «دبیرِ فرماندار» یا «دیوانسالار حاکم» است. همخانوادههای بخش اول آن (کاتب) شامل کلمات کتابت، مکتوب و مکتب، و همخانوادههای بخش دوم آن (والی) شامل ولایت، والی و تولیت هستند.
در قرآن
ترکیب واژگانی «کاتب الوالی» به طور عیناً در متن قرآن کریم ذکر نشده است؛ با این حال، کلمات همریشه با آن مانند «کاتب» (به عنوان نمونه در آیه ۲۸۲ سوره بقره) و مشتقات ریشه «ولی» به کرات در آیات قرآن به کار رفتهاند.
نماد چیست
واژه «کاتب الوالی» نماد فرهنگی، هنری یا اسطورهای خاصی در ادبیات محسوب نمیشود. این عبارت صرفاً یک عنوان شغلی دیوانسالارانه در تاریخ اسلام و یک اصطلاح تخصصی در علم رجال برای جرح و تضعیف اعتبار راویان حدیث است.
جمعبندی و توضیح کامل کاتب الوالی
واژه مرکب عربی «کاتب الوالی» در لغت به معنای دبیر، منشی یا نویسنده مخصوص فرماندار و حاکم یک ایالت است. این اصطلاح در دورههای تاریخی به کسانی اطلاق میشد که امور نگارشی و دیوانی حاکمان را بر عهده داشتند و به عنوان بازوی اداری آنها عمل میکردند.
در علوم اسلامی و به ویژه در علم درایه و رجال، این اصطلاح بار معنایی منفی به خود میگیرد. تحلیلگران تاریخ حدیث، قرار گرفتن فرد در جایگاه «کاتب الوالی» را نشانهای از تقرب و همکاری با دستگاه خلافت و حاکمان جور میدانستند. به همین دلیل، این عنوان جزو الفاظ قدح (سرزنش) بوده و موجب رد یا سلب اطمینان از روایات نقلشده توسط آن شخص میشد.
در زبان فارسی معادلهایی چون منشی حاکم و دبیر فرماندار برای آن استفاده میشود و در طرح سوالات جدول کلمات متقاطع نیز به عنوان یک ترکیب ۱۰ حرفی با تعریف منشی حاکم یا اصطلاح رجالی کاربرد دارد.