یعنی چه
واژهٔ «دشمنا» در زبان فارسی دو کاربرد اصلی دارد: نخست در زبان محاوره و گفتاری امروز که به عنوان شکل شکستهشده و جمع کلمهٔ «دشمن» به معنی بدخواهان و افراد متخاصم به کار میرود. دوم در ادبیات کلاسیک و اشعار کهن که همان کلمهٔ «دشمن» (مفرد) است و به انتهای آن «الف اطلاق یا اشباع» برای تنظیم وزن و قافیه شعر چسبیده است.
مترادف
این کلمات همگی بار معنایی خصومت، دشمنی و تقابل با فرد یا گروهی را میرسانند.
متضاد
این واژهها در تضاد کامل با مفهوم دشمنی بوده و نشاندهندهٔ دوستی، مودت و همراهی هستند.
هم خانواده
واژههایی که از یک ریشه اشتقاق یافته یا با کلمهٔ اصلی ترکیب شدهاند.
ریشه
این واژه ریشه تاریخی در زبان فارسی میانه (dušman) دارد. از نظر ساختاری مرکب است از دو جزء: «دُش» یا «دژ» که پیشوندی به معنای بد، زشت و پلید است، به همراه «مَن» که از ریشه منش و نفس به معنی اندیشه و ذهن میآید. در مجموع، دشمن به معنای «بداندیش» یا کسی است که نیات و ذات بدی نسبت به دیگری دارد.
جمله سازی
در جدول
کلمهٔ «دشمنا» دقیقاً دارای ۵ حرف است و در طرح سؤالات جدول معمولاً به عنوان معادل محاورهای دشمنان یا دشمن با الف صله مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
بسته به اینکه دشمنا را جمع محاورهای در نظر بگیرید یا مفرد با الف اطلاق، معادلهای انگلیسی آن تغییر میکند.
به فارسی
در زبان فارسی فصیح و معیار، معادل مستقیم این واژه در حالت اول «دشمنان» (به صورت اسم جمع) و در حالت دومِ شعری، همان واژهٔ «دشمن» است که الف پایانی آن در نگارش رسمی حذف میشود.
جمعبندی و توضیح کامل دشمنا
واژهٔ «دشمنا» نمونهای جالب از انعطافپذیری زبان فارسی در دو حوزهٔ کاملاً متفاوت یعنی «زبان محاوره» و «شعر کلاسیک» است. در گفتگوهای روزمره، این کلمه حاصل تخفیف و شکستهشدن واژهٔ «دشمنان» است که برای راحتی در بیان به این صورت ادا میشود و به افراد یا گروههای بدخواه و معاند اشاره دارد که در تضاد با دوستان و یاران قرار میگیرند.
از سوی دیگر، در دیوان شعرای بزرگ مانند فردوسی، این واژه ساختاری مفرد دارد که به دلیل ضرورتهای شعری، حفظ وزن عروضی و ایجاد قافیه، یک «الف اطلاق» به انتهای آن افزوده شده است. از نظر ریشهشناسی، این واژه اصالت عمیق پارسی دارد و ساختار آن نشاندهندهٔ کسی است که اندیشه و منشی پلید و بدخواهانه دارد. در نشانهشناسی فرهنگ عامه نیز مفهوم دشمن معمولاً با تاریکی، تهدید و نمادهایی چون مار و عقرب همکار است.