یعنی چه
این عبارت در ادبیات کلاسیک فارسی و کتابهای لغت سنتی مانند دهخدا و هفت قلزم، به عنوان یک صنعت تعمیه (معماگونه) و کنایه از نام حضرت آدم (ع) و به تبع آن کل نسل بشر، انسان و آدمیزاد به کار رفته است. گاهی به دلیل شباهت ظاهری با حروف مقطعه قرآن (مانند الف، لام، میم)، توسط برخی افراد به اشتباه به جای آن به کار میرود، اما در اصل اشاره به حروف سازنده کلمه «آدم» (ا-د-م) دارد.
تلفظ
تلفظ این عبارت به صورت خوانش مجزا و مستقل حروف الفبای فارسی است: اَلِف [alef] + وَ [va] + دال [dāl] + وَ [va] + میم [mim].
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این عبارت به عنوان کنایه از آدم یا انسان، خودِ عبارت «الف و دال و میم» است که دقیقاً ۱۱ حرف دارد.
به انگلیسی
از آنجا که این ترکیب کنایه از شخصیت حضرت آدم و مفهوم انسان است، در زبان انگلیسی با نام خاص Adam یا واژههای مربوط به بشریت معادلسازی میشود.
به عربی
در زبان عربی علاوه بر واژههای صریح آدم و الانسان، در متون ادبی گاهی از تعبیر کنایی «دال و میم» نیز برای اشاره به این مفهوم استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای مستقیم و روان این عبارت در زبان فارسی شامل واژههای اصیلی همچون آدمیزاد، مردم، خاکی، ابوالبشر و بنیآدم است.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و نمادشناسی، این عبارت یادآور داستان آفرینش، هبوط و تبعید انسان به زمین، جنبه خاکی و فناپذیر بودن بشر و در عین حال مقام خلافت الهی و معلم ملائک بودن انسان است. همچنین در حساب ابجد، ارزش عددی حروف بسطیافته آن (ا ل ف د ا ل م ی م) برابر با ۲۴۸ است.
جمعبندی و توضیح کامل الف و دال و میم
عبارت «الف و دال و میم» در حقیقت شکل هجیشده و تفکیکشدهٔ حروف سازندهٔ کلمهٔ «آدم» (ا-د-م) است. این تعبیر در ادبیات کلاسیک و سنتی فارسی به عنوان یک صنعت تعمیه یا معماگونه و کنایه خلاقانه برای اشاره به حضرت آدم (ع)، بنیآدم، بشر و انسان به کار میرفته است و ریشههای عمیقی در فرهنگ لغتهای کهن مانند دهخدا دارد.
گاهی در تداول عامه، این عبارت به دلیل شباهت ساختاری با حروف مقطعه قرآنی (مانند الف، لام، میم یا همان الم) اشتباه گرفته میشود؛ در حالی که الف و دال و میم هیچ ارتباطی با حروف مقطعه آغازین سورهها ندارد و کاملاً ناظر بر هویت خاکی و اسطورهای نخستین انسان است. در ادبیات معاصر نیز این نام به دلیل بار نمادین و تاریخیاش، دستمایه خلق آثار داستانی و فلسفی پیرامون مفهوم بشریت قرار گرفته است.