یعنی چه
این عبارت یک اصطلاح و کنایه لغوی در زبان عربی است که به ادبیات فارسی نیز راه یافته است. واژه «طود» به معنی کوه بزرگ و استوار است و اعراب به هر چیزی که ملازم یا زاده پدیدهای باشد، «ابن» (فرزند) آن میگفتند. از آنجا که پژواک صدا یا سنگهای غلتان از کوه پدید میآیند، به آنها فرزند کوه یا «ابن الطود» میگویند. این واژه به عنوان یک ترکیب کلاسیک نیاز به مثال مدرن ندارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب کنایی به صورت «اِبنُ الطَّوْد» است که در آن حرف طاء دارای تشدید و فتحه، و واو دارای علامت سکون است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی چون پژواک، صدى و جلمود به عنوان پاسخ شناخته میشوند. خود واژه «ابن الطود» دقیقاً ۸ حرف دارد.
به عربی
در زبان عربی روان، برای اشاره به مفاهیم این کنایه از واژههای الصدى (پژواک) یا الصخرة المنحدرة (سنگ سرازیر شده) استفاده میشود.
به فارسی
معادل تحتاللفظی آن «فرزند کوه» است، اما در برگردان معنایی و ادبی فارسی به آن «پژواک»، «انعکاس صدا» یا «تختهسنگ کوهستان» میگویند.
در قرآن
عین ترکیب «ابن الطود» در قرآن مجید به کار نرفته است؛ اما واژه ریشه آن یعنی «الطَّود» یکبار در داستان شکافتن دریا برای حضرت موسی (ع) استفاده شده است: «فَانفَلَقَ فَكَانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ» که در آن آبهای شکافته شده به کوههایی بزرگ تشبیه شدهاند.
نماد چیست
در ادبیات عرب و متون کهن، این عبارت نماد سرعت فوقالعاده در اجابت یا حرکت است؛ مانند سنگی که با شتاب از کوه پرتاب میشود یا صدایی که بلافاصله پس از فریاد زدن منعکس شده و بازمیگردد.
جمعبندی و توضیح کامل ابن الطود
عبارت «ابن الطود» یک ترکیب کنایی و استعاری زیبا در زبان عربی است که ریشه در نگاه هوشمندانه اعراب جاهلی و کلاسیک به پدیدههای طبیعی دارد. از آنجا که واژه «طود» به معنای کوهی عظیم و پابرجا است، پدیدههایی که مستقیماً از کوه نشئت میگیرند—مانند تختهسنگهای غلتان (جلمود) یا بازگشت صدا (پژواک)—به عنوان فرزندان کوه تمثیل شدهاند.
این واژه در شعر و ادبیات قدمایی، بیشتر برای توصیف سرعت و شتاب سهمگین یا صلابت به کار میرفته است. گرچه خود این ترکیب در قرآن کریم یافت نمیشود، اما جزء دوم آن یعنی الطود، در توصیف عظمت معجزه شکافتن دریا به کار رفته که نشاندهنده اصالت لغوی آن است.
در مجموع، این اصطلاح امروزه بیشتر در متون کهن، لغتنامههای مرجع مانند دهخدا و لسانالعرب، و همچنین به عنوان یکی از کلمات چالشبرانگیز در طراحهای جدول کلمات متقاطع مورد توجه قرار میگیرد.