یعنی چه
ترکیب «یا باذخ» از حرف ندای «یا» و اسم فاعل «باذخ» تشکیل شده است. باذخ در لغت به معنای بسیار بلند، رفیع، والامقام و باشکوه است. در فضاهای عبادی و ادعیه اسلامی، این عبارت خطاب به خداوند متعال و به معنای «ای خدای بلندمرتبه و باشکوه» به کار میرود که اشاره به علوّ مرتبه، عظمت و کبریا دارد.
تلفظ
این ترکیب به صورت «یا باذِخ» با کسر حرف ذال تلفظ میشود.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلمات متقاطع، واژه «یا باذخ» دقیقاً ۶ حرف دارد. در صورت نیاز به صفت مفردا آن، کلمه «باذخ» با ۴ حرف معادل بلندمرتبه و باشکوه است.
به عربی
این واژه ریشه خالص عربی دارد و در زبان مبدأ با عباراتی نظیر یا رفیع، یا متعال و یا شامخ هممعنی است.
به ترکی
در زبان ترکی برای رساندن مفهوم عظمت و علوّ مرتبه این عبارت، از صفاتی چون yüce و ulu استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل عباراتی چون ای والامقام، ای رفیعمرتبه، ای باشکوه و ای خدای بزرگ و مجلل است.
در قرآن
واژه «باذخ» یا مشتقات آن در متن قرآن به کار نرفتهاند؛ اما این تعبیر در احادیث، خطبههای نهجالبلاغه (مانند توصیف کوههای بلند با عبارت الجبال الشمخ البذخ) و ادعیه مأثور اسلامی مانند دعای مشلول به عنوان صفتی برای ستایش جلال و کبرایی خداوند ذکر شده است.
جمعبندی و توضیح کامل یا باذخ
واژه «باذخ» از ریشه عربی (ب ذ خ) به معنی علوّ، ارتفاع و شرف است. این کلمه در توصیف پدیدههای مادی مانند کوه به معنای «سر به فلک کشیده» و در توصیف انسانها گاه به معنای شریف و گاه مجازاً به معنای متکبر یا زندگی بسیار مجلل و افراطی به کار میرود. با این حال، ترکیب «یا باذخ» در ادبیات دینی و نیایشها، معنایی کاملاً قدسی دارد.
در فرهنگ ادعیه اسلامی، این عبارت خطاب به ذات باریتعالی بوده و به معنای «ای خدای والامقام و باشکوه» است. این ذکر تجلیبخش صفت کبریا، مجد، عظمت و استواری زوالناپذیر خداوند است و مؤمنان با زمزمه آن، برتری و رفعت مرتبه الهی را بر تمام جهان هستی یادآور میشوند.
اگرچه این واژه به صورت مستقیم در نص قرآن کریم یافت نمیشود، اما کاربرد فصیح آن در نهجالبلاغه و دعاهای معتبری چون دعای مشلول، جایگاه ارزشمند آن را در زبان و ادبیات توحیدی تثبیت کرده است.