لجام گسیخته یعنی چه؟ مترادف آن

جمع‌بندی و توضیح کامل لجام گسیخته

واژه «لجام‌گسیخته» یک صفت مرکب فاعلی (در قالب مفعولی) در زبان فارسی است که از دو بخش «لجام» (دهنه و افسار اسب که ریشه پهلوی دارد) و «گسیخته» (به معنی پاره‌شده از مصدر گسیختن) تشکیل شده است. تصویر لغوی این کلمه، اسب سرکشی را به ذهن متبادر می‌کند که بند و دهنه‌اش پاره شده و دیگر هیچ فرمانی را نمی‌پذیرد و بدون توجه به مسیر، به هر سو می‌تازد.

این اصطلاح در ادبیات کلاسیک و عرفانی برای توصیف طغیان نفس، خشم مهارناپذیر و هوا و هوس به کار رفته است. در متن قرآن کریم این کلمه مستقیماً نیامده، اما مفاهیمی نظیر «طغیان» و «اتباع هوا» دقیقاً بازتاب‌دهنده همین معنا هستند؛ هرچند که در خطبه‌های نهج‌البلاغه برای توصیف فتنه‌ها از این تعبیر استفاده شده است.

امروزه این واژه کاربرد گسترده‌ای در ادبیات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی دارد. برای مثال، عبارت «تورم لجام‌گسیخته» برای توصیف وضعیت اقتصادی آشفته‌ای به کار می‌رود که از دایره سیاست‌گذاری‌ها و کنترل دولت‌ها خارج شده و با سرعتی ویرانگر به پیش می‌رود.