یعنی چه
وقفی است که قاری قرآن به دلیل یک عامل بیرونی، ناگهانی و بدون اختیار (مانند کم آوردن و قطع نَفَس، عطسه، سرفه، فراموشی آیه یا تپق زدن) مجبور میشود خواندن خود را روی یک کلمه قطع کند؛ حتی اگر معنای جمله هنوز تمام نشده باشد.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه عربی «وَقْف» و «اِضْطِراري» تشکیل شده است و در روانخوانی فارسی به صورت تواصلی با کسره اضافه تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع یا شرح در متن، پاسخ این اصطلاح تجویدی که ۱۰ حرف دارد، خودِ «وقف اضطراری» است. معادلهای دیگر آن وقف اجباری یا وقف ناخواسته هستند.
به انگلیسی
در کتابها و منابع انگلیسیزبان تجوید، علاوه بر اصطلاحات فوق، به صورت فینگلیش یا آوانگاری لاتین یعنی Waqf al-Idtirari نیز نوشته میشود.
به عربی
این اصطلاح کاملاً ریشه در زبان عربی و علوم قرآنی دارد و از ترکیب الوقف (ایستادن) و الاضطراري (ناچاری) پدید آمده است.
به فارسی
معادلهای روان فارسی این اصطلاح تخصصی شامل «توقف ناخواسته در تلاوت»، «ایست اجباری» و «درنگ ناچاری» است که مفهوم عدم اختیار قاری را میرسانند.
در قرآن
خودِ عبارت «وقف اضطراری» در متن آیات قرآن کریم وجود ندارد؛ بلکه یک اصطلاح فنی در علم قرائت و تجوید برای مدیریت خواندن آیات است. حکم آن شرعاً و علماً جایز است، اما قاری باید پس از رفع مشکل، از چند کلمه قبلتر (ابتداء مناسب) دوباره عبارات را بازخوانی کند تا معنا ناقص نماند. این وقف هیچ نماد مکتوبی (مانند ج، ط، م) در مصحف ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل وقف اضطراری
«وقف اضطراری» یک اصطلاح تخصصی و فنی در علم تجوید و قرائت قرآن کریم است و در زبان فارسی عمومی کاربرد مستقل یا معنای واژگانی جداگانهای ندارد. این مفهوم زمانی به کار میرود که قاری قرآن در حین تلاوت، به دلیل یک عامل بیرونی و خارج از کنترل نظیر کم آوردن نفس، عطسه، سرفه، فراموشی آیه یا تپق زدن مجبور شود خواندن خود را روی یک کلمه به صورت ناگهانی قطع کند.
این نوع وقف در نقطه مقابل «وقف اختیاری» قرار دارد که در آن قاری با توجه به معنا و با اراده خود تلاوت را متوقف میکند. از آنجا که وقف اضطراری پیشبینیناپذیر است، هیچگونه علامت یا نماد خاصی در خطوط مصحف قرآنی برای آن وجود ندارد. حکم این وقف مطلقاً جایز است و قاری گناهی مرتکب نشده، اما قاعده تجویدی حکم میکند که برای حفظ اصالت معنا، پس از بازگشت به حالت عادی، تلاوت از چند کلمه عقبتر (ابتداء حسن) بازخوانی و وصل شود.