یعنی چه
قسقوان (یا قزوان) در فرهنگ و زبان مناطق زاگرس، به میوه ریز، گرد و سبزرنگ درخت بنه یا پسته کوهی گفته میشود. این میوه در حالت نارس پوستی نرم و گوشتی دارد که طعم آن ترش و معطر است و برای مصارف خوراکی نظیر درست کردن ترشی، خوشبو کردن دوغ و روغن حیوانی کاربرد دارد. همچنین صمغ این درخت برای ساخت سقز و دانههای سفت شده آن برای ساخت تسبیح استفاده میشود.
تلفظ
این واژه در زبان عامیانه و منابع بومی به صورت قَسْقَوان (تلفظ حروف با فتح کلمه اول و سکون کلمه دوم) یا با ابدال به صورت قَزْوان یا قِزْوان تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنمای «میوه پسته کوهی» یا «نام دیگر بنه»، واژه ۶ حرفی قسقوان یا واژههای هممعنی آن مانند ونوشک و کلخونگ مد نظر است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این گیاه و میوه آن از اصطلاحات عامیانه Wild Pistachio و در اصطلاح علمی و گیاهشناسی از Terebinth (مرتبط با گونههای Pistacia atlantica) استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی به این میوه چیتلمبیک و به درخت و قهوه معروفی که از دانههای آن تهیه میشود، مننگیچ میگویند.
به فارسی
معادلهای این واژه در فارسی معیار و گویشهای مختلف ایرانی شامل بنه، پسته کوهی، پسته وحشی، خنجک، کلخونگ و ونوشک است که همگی به همین درخت و میوه زاگرسی اشاره دارند.
نماد چیست
قسقوان در فرهنگ مناطق غرب ایران به ویژه کردستان و اورامانات، نمادی از سخاوت و برکت کوهستان، استقامت گیاهان در میان صخرههای سخت زاگرس و همچنین اصالت صنایع دستی بومی (به واسطه ساخت تسبیحهای سنتی از دانههای آن) به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل قسقوان
واژه قسقوان که ریشه در گویشهای مناطق غرب ایران و زبان کردی (به صورت قزوان یا قهزوان) دارد، به میوه کال، ریز و سبزرنگ درخت بنه یا همان پسته وحشی اطلاق میشود. این واژه در زبان محاورهای گاه به اشتباه با نوعی پنیر عثمانی (قشقوان) خلط میشود، اما در اصل به پوشش گیاهی غنی کوهستان زاگرس مرتبط است.
این میوه کوهی به دلیل عطر و طعم خاص و گس خود، کاربرد گستردهای در رژیم غذایی بومیان منطقه دارد؛ از مصارف خامخوری و تهیه ترشیهای محلی گرفته تا استفاده به عنوان خوشبوکننده در دوغ و روغنهای محلی. علاوه بر صمغ معروف این درخت که سقز نام دارد، دانههای رسیدهتر و سفت این میوه در صنایع دستی برای ساخت تسبیحهای طبیعی و باکیفیت کاربرد دارد.