یعنی چه
«از روی تعمد» به معنای انجام دادن کاری به صورت آگاهانه، با قصد و اراده قبلی است؛ به طوری که فرد با توجه کامل به نتیجه عمل خود دست به آن کار بزند و موضوع به صورت اتفاقی، خطایی یا سهوی رخ نداده باشد.
تلفظ
این ترکیب در زبان فارسی به صورت «اَز رویِ تَعَمُّد» تلفظ میشود. واژه «تعمد» مصدری از باب تفعل در زبان عربی است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، برای این عبارت بسته به تعداد حروف، کلماتی مانند عمداً، قصداً، عامدانه یا آگاهانه به کار میرود. خود عبارت «از روی تعمد» نیز دقیقاً ۹ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از قیدهایی مانند deliberately یا intentionally برای رساندن مفهوم «دیده و دانسته» و «با قصد قبلی» استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی از ریشه «ع م د» عباراتی نظیر عمداً یا متعمداً به کار میروند که در متون حقوقی و قرآنی نیز کاربرد فراوان دارند.
به فارسی
معادلهای اصیل و سره فارسی یا ترکیبات رایج رسمی برای این واژه شامل عامدانه، دانسته، خواسته و بهاختیار است. در زبان عامیانه گاهی از واژه «دستی» نیز برای رساندن این مفهوم استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل از روی تعمد
عبارت قیدی «از روی تعمد» از ترکیب حرف اضافه و مصدر عربی «تعمد» (از ریشه ع م د) ساخته شده است. این عبارت در زبان فارسی برای بیان حالتی به کار میرود که فرد کاری را با هوشیاری کامل، اراده شخصی و نیت قبلی انجام میدهد. در برابر رفتارهای سهوی، اتفاقی، خطایی یا ناخواسته قرار میگیرد و بار حقوقی و اخلاقی مشخصی به همراه دارد.
ریشه این واژه در زبان عربی به معنی آهنگ چیزی کردن یا کاری را با قصد و غرض مشخص انجام دادن است. در قرآن کریم نیز این مفهوم و مشتقات آن (مانند تعمدت و متعمداً) برای تفکیک گناهان و خطاهای ناخواسته از اعمال ارادی و آگاهانه انسانها (نظیر قتل عمد یا نیتهای قلبی) به کار رفته است.