یعنی چه
آهک مادهای سفیدرنگ، جامد و قلیایی است که عمدتاً از اکسید کلسیم یا هیدروکسید کلسیم تشکیل میشود. این واژه کاملاً فارسی و کلاسیک است و از طریق پختن سنگ آهک در کوره به دست میآید. در گذشته از آن در ساخت ملات، ساروج، گندزدایی و حتی به عنوان پودر نظافت (نوره) استفاده میشد و امروزه نیز کاربرد گستردهای در صنایع ساختمانی، کشاورزی و شیمیایی دارد.
تلفظ
این واژه به صورت «آهَک» (با فتح حرف هاء) تلفظ میشود. در زبان پهلوی و متون کهن ایرانی نیز ریشه دارد و یک واژه اصیل فارسی به شمار میرود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ اصلی برای این ماده همان «آهک» (۳ حرفی) است. همچنین بسته به طراح جدول، ممکن است از معادلهای کهن یا عربی آن مانند «کلس»، «نوره» یا «اژه» نیز استفاده شود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه عمومی برای آهک «Lime» است. به طور دقیقتر، به آهک زنده «Quicklime» و به آهک هیدراته «Hydrated lime» میگویند.
به عربی
در زبان عربی برای اشاره به این ماده معدنی از واژههای «الكلس» یا «الجير» استفاده میشود. همچنین در متون فقهی و کهن واژه «النورة» نیز کاربرد داشته است.
به ترکی
معادل واژه آهک در زبان ترکی استانبولی و آذربایجانی «Kireç» (کیریچ) است که به انواع ملاتها و پودرهای آهکی اطلاق میشود.
جمعبندی و توضیح کامل آهک
آهک واژهای اصیل و باستانی در زبان فارسی است که به یک ماده معدنی قلیایی و سفیدرنگ اشاره دارد. این ماده از پختن سنگهای مخصوص در کوره حاصل میشود و به دلیل خاصیت چسبندگی و استحکام بالا پس از ترکیب با آب، از گذشتههای دور پایهگذار سازههای مقاومی مانند ملات ساروج بوده است. در متون قدیمی فارسی، گاهی به اشتباه ریشهشناسی عامیانهای برای آن مطرح میکردند که دودِ حاصل از ریختن آب روی آن را به «آه» تشبیه میکرد، اما ریشه این واژه کاملاً علمی و متصل به زبانهای ایران باستان است.
این ماده علاوه بر صنعت ساختوساز، در کشاورزی برای اصلاح خاک و در صنایع بهداشتی برای گندزدایی و ضدعفونی کاربرد فراوانی دارد. در ادبیات فارسی نیز به دلیل خاصیت خورندگی شدید آهک تفته (زنده)، این واژه گاهی به عنوان نمادی از سختی، بیرحمی و نابودی سریع به کار رفته است. در همین حال، در معماری سنتی همواره نمادی از پایداری و مقاومت در برابر رطوبت به شمار میرود.