یعنی چه
واژه «تدلّت» در اصل یک فعل عربی (صیغه مفرد مؤنث غائب از ماضی باب تفعّل) است. این کلمه در متون کهن، ادبیات اسلامی و تفاسیر به معنای آویزان شدن، فرو هشتن، پایین آمدن یا متمایل شدن به سمت پایین به کار میرود؛ مانند آویزان شدن شاخه درخت، خوشههای میوه یا متمایل شدن خورشید به سمت مغرب. این واژه واژهای معمولی و کلاسیک است و تعریف دقیق آن به همین معناست.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت تَدَلَّتْ (تَ دَ لْ لَ تْ) با تشدید روی حرف لام است که نشاندهنده ساختار صرفی آن در زبان عربی است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، در پاسخ به راهنماهایی همچون «آویزان شد مؤنث» یا «پایین آمد در متون کهن»، واژه ۴ حرفی «تدلت» مد نظر است.
به انگلیسی
معادلهای انگلیسی این واژه با توجه به کاربرد آن در معنای معلق شدن یا پایین آمدن شامل کلماتی چون Dangled و Hung down است.
به فارسی
دقیقترین برگردان و معادلهای فارسی برای این واژه عباراتی نظیر «آویزان شد»، «فرو هشت»، «سرازیر شد» و «آویخت» هستند.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی، تفاسیر قرآن و متون سلوک، این واژه برگرفته از مفاهیم آیه شریفه «ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّى» نمادی از تقرب، تواضع، تجلی رحمت الهی و نزول فیض و برکت از مرتبه بالا به مرتبه پایین به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل تدلت
واژه «تدلّت» در اصل یک فعل ماضی عربی در صیغه مفرد مؤنث غائب از باب تفعّل است که ریشه آن به (د-ل-و) یا (د-ل-ی) بازمیگردد. این کلمه در لغتنامههای سنتی فارسی به عنوان مدخل مستقل عامیانه ثبت نشده، اما حضور پررنگی در متون تفسیری کهن، ترجمههای قرآنی و ادبیات دینی دارد. معنای حقیقی آن آویزان شدن، فرود آمدن و پایین آمدن است، مانند خوشهای از خرما یا میوه که از درخت متمایل و آویزان شده باشد.
گاهی در جستجوهای اینترنتی یا کاربردهای روزمره، این کلمه به دلیل شباهت ظاهری با واژه «تذلل» (به معنی خواری و فروتنی) اشتباه گرفته میشود؛ در حالی که «تدلت» بار معنایی کاملاً متفاوتی دارد و به جهت فیزیکی یا استعاری به معنای آویختگی و هبوط است. شکل مذکر این فعل یعنی «فَتَدَلَّى» در آیه ۸ سوره نجم آمده است، اما خود صورت مؤنث آن یعنی «تدلت» در متن صریح قرآن نیست و بیشتر در زبان مفسران برای توضیح آیات دیده میشود.
در حوزه حل جدول و معماهای کلمات، «تدلت» به عنوان یک پاسخ چهار حرفی دقیق برای تعابیری همچون «آویزان شد» یا «پایین آمد» شناخته میشود و در اشعار عرفانی نیز به عنوان نمادی از نزول رحمت و تقرب به آستان الهی کاربرد دارد.