یعنی چه
در هندسه کروی و علم نجوم قدیم (هیئت)، به هر دایرهای که از تقاطع یک صفحه با یک کره حاصل شود، بهشرطی که آن صفحه از مرکز کره عبور نکند، دایره صغیره (دایره کوچک) میگویند. شعاع این دایره همیشه از شعاع کره اصلی کمتر است؛ مانند تمام مدارهای جغرافیایی زمین به جز خط استوا.
تلفظ
این ترکیب وصفی متشکل از دو واژه است: دایره (با کسرهٔ اضافه در آخر) و صغیره (صَـ + غیـ + رَه).
به انگلیسی
در متون علمی انگلیسی، برای اشاره به این مفهوم دقیقاً از اصطلاح Small circle استفاده میشود که در مقابل Great circle (دایره عظیمه) قرار دارد.
به عربی
در ریاضیات و نجوم دوره اسلامی، این اصطلاح به همین صورت «الدائرة الصغيرة» به کار میرفته و ریشه هر دو کلمه نیز عربی است.
به فارسی
معادل مستقیم و روان فارسی این اصطلاح، «دایره کوچک» یا «حلقه کوچک» است که در گفتار عمومی جایگزین ترکیب عربی آن میشود.
در قرآن
عبارت «دایره صغیره» در قرآن نیامده است. واژه «دایره» در قرآن به صورت «دائرة السوء» به معنی گردش حوادث ناگوار و تقدیر آمده و کاربرد هندسی ندارد.
نماد چیست
در نمادشناسی و متون عرفانی قدیم، دایره صغیره نشاندهنده عالم محدودتر، نفس فردی انسان (عالم اصغر) در برابر جهان بزرگ (عالم اکبر)، یا مرزهای مشخص کاربردی است. در جغرافیای ریاضی نیز نماد خطوط همعرض یا همان مدارهاست.
جمعبندی و توضیح کامل دایره صغیره
اصطلاح «دایره صغیره» یک مفهوم تخصصی و کاربردی در هندسه کروی، نجوم قدیم و جغرافیای ریاضی است. این واژه به هر دایرهای روی سطح یک کره اشاره دارد که بر اثر برش صفحهای ایجاد شده که از مرکز دقیق کره عبور نکرده است. بارزترین نمونهٔ عینی آن در زندگی امروز، مدارهای جغرافیایی زمین (بهجز استوا) هستند که هرچه به قطبین نزدیکتر میشوند، شعاع آنها کوچکتر میشود.
این اصطلاح ترکیبی از دو واژهٔ عربی «دایره» (به معنی گردنده) و «صغیره» (به معنی کوچک) است و دقیقاً در نقطهٔ مقابل «دایره عظیمه» قرار میگیرد. دایره عظیمه دایرهای است که صفحهاش از مرکز کره میگذرد و کره را به دو نیمکره مساوی تقسیم میکند، مانند خط استوا یا نصفالنهارها.
اگرچه این عبارت در لغتنامههای عمومی بیشتر به صورت یک ترکیب توصیفی ساده به معنای «حلقه کوچک» معنا میشود، اما هویت اصلی آن به دانش هیئت و ریاضیات بازمیگردد و در متون عرفانی نیز گاه به عنوان نمادی از عالمِ کوچکِ انسانی در برابر کل هستی به کار رفته است.