یعنی چه
در اصطلاح لغوی و حقوقی، رشوه به معنی پرداخت وجه، مال، هدیه یا هرگونه امتیاز به کارگزاران، قضات یا مأموران دولتی و غیردولتی است تا کاری را برخلاف وظیفه و قانون برای پرداختکننده انجام دهند، یا حق فرد دیگری را ضایع و باطلی را حق جلوه دهند.
مترادف
این واژهها در متون کهن، لغتنامهها و محاورات امروزی به عنوان هممعنی یا نزدیک به مفهوم رشوه به کار میروند.
ریشه
این واژه از زبان عربی وارد فارسی شده است. در اصلِ لغت، به معنای ریسمان و طنابی است که با آن سطل را از چاه بیرون میکشند؛ یعنی وسیلهای که شخص برای رسیدن به مقصود و هدفی که دستش به آن نمیرسد، از آن استفاده میکند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با کسر حرف اول (رِ) است. در زبان عربی به صورت رِشوة یا رُشوة خوانده میشود و در زبان فارسی با های بیان حرکت به صورت رِشْوِه تلفظ میگردد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، برای راهنمای «رشوه»، پرکاربردترین پاسخ چهار حرفی خودِ کلمه «رشوه» یا واژه کهن «پاره» است.
به انگلیسی
واژه Bribe رایجترین معادل برای خودِ مال یا اقدام به رشوه است و Bribery به جرم و پدیده رشوهخواری اشاره دارد.
در قرآن
خود واژه «رشوه» به صورت صریح در متن قرآن نیامده است، اما مفهوم آن در آیه ۱۸۸ سوره بقره (نهی از سرازیر کردن اموال به سوی حاکمان برای خوردن مال مردم به گناه) و آیه ۴۲ سوره مائده با اصطلاح «أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ» (بسیار مال حرام میخورند) مطرح شده که در روایات معتبر، «سُحت» صراحتاً به رشوه تفسیر شده است.
جمعبندی و توضیح کامل رشوه
واژه «رشوه» در فرهنگ، حقوق و ادبیات به عنوان یکی از بارزترین نمادهای فساد اداری، اجتماعی و اخلاقی شناخته میشود. این پدیده ساختار عدالت را در جامعه مخدوش کرده و موجب میشود مأموران یا قضات، وظایف قانونی و وجدانی خود را در ازای کسب منافع مادی نادیده بگیرند. در متون کهن فارسی، از این کلمه با عنوان «پاره» نیز یاد شده و همواره مورد نکوهش سخنوران بوده است.
از نظر ریشهشناسی، این واژه عربی در اصل به طنابی اشاره دارد که برای بالا کشیدن آب از چاه به کار میرود؛ استعارهای از ابزاری غیرقانونی که فرد برای رسیدن به اهداف دور از دسترس خود به کار میبندد. در رویکرد مذهبی و قرآنی نیز اگرچه عین واژه ذکر نشده، اما ذیل عناوین شدیدی چون «سُحت» (مال دستافشار و نابودکننده) و «اکل مال به باطل» به شدت تقبیح و تحریم شده است.
امروزه در نمادشناسی مدرن، مفاهیمی مانند «پول زیرمیزی» یا «پاکت مخفیانه» تداعیکننده این واژه هستند. در قوانین حقوقی معاصر، هم شخص رشوهدهنده (راشی) و هم رشوهگیرنده (مرتشی) مجرم شناخته میشوند، چرا که این عمل ترازوی عدالت اجتماعی را کج کرده و اعتماد عمومی را به نظام اداری و قضایی از بین میبرد.