یعنی چه
«معذریت قطع» یک اصطلاح کاملاً تخصصی در علم اصول فقه است. این قاعده بیان میکند که اگر مکلّف (انسان) به چیزی یقینِ ۱۰۰ درصد پیدا کند و بر اساس آن وظیفه خود را انجام دهد، اما بعداً مشخص شود که یقین او اشتباه و خلافِ واقع بوده است، در پیشگاه خداوند معذور است؛ یعنی به خاطر آن اشتباه مجازات (عقاب) نخواهد شد، زیرا او به باور قطعی خود عمل کرده است.
تلفظ
این عبارت به صورت «مَعْذِرِیْيَتِ قَطْعْ» تلفظ میشود که از ترکیب دو واژه عربی ساخته شده است.
در جدول
در جدولهای شرح در متن یا کلمات متقاطع، پاسخ این اصطلاح اصولی با توجه به تعداد حروف (۹ حرف) خودِ عبارت «معذریت قطع» یا معادلهای آن مانند «عذرآوری یقین» است.
به انگلیسی
در متون حقوق اسلامی و فلسفی به زبان انگلیسی، این اصطلاح معمولاً به جنبه معافکننده و عذرآور بودنِ دانش قطعی اشاره دارد.
به فارسی
معادلهای روان فارسی این اصطلاح اصولی شامل «عذرآوری یقین»، «معذور بودن به سبب یقین» و «موجب عذر بودنِ قطع» است؛ به این معنا که یقینِ فرد، عذرِ موجه او در برابر خطایش محسوب میشود.
در قرآن
خودِ ترکیب اصطلاحی «معذریت قطع» در متن قرآن کریم نیامده است، چرا که این یک اصطلاح فنیِ تدوینشده توسط اصولیون است. با این حال، ریشه عربی آن یعنی واژه «مَعْذِرَةً» در آیاتی نظیر آیه ۱۶۴ سوره اعراف (...قَالُوا مَعْذِرَةً إِلَىٰ رَبِّکُمْ...) به معنی داشتن عذر در پیشگاه پروردگار به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل معذریت قطع
عبارت «معذریت قطع» یک اصطلاح فنی و تخصصی در علم اصول فقه است که به رابطهی میان یقین انسان و مسئولیت الهی یا قانونی او میپردازد. بر اساس این قاعده، اگر فردی با باور ۱۰۰ درصد و قطعی به تکلیفی عمل کند، اما در واقعیت آن تکلیف اشتباه بوده باشد، مجازات نخواهد شد. به زبان ساده، یقین برای فرد نقش یک سپر حمایتی و «عذر موجه» را بازی میکند.
برای درک بهتر این مفهوم، فرض کنید فردی با نگاه به ساعتی که گمان میکند دقیق است، یقین پیدا میکند زمان اذان مغرب فردا فرارسیده و روزه خود را باز میکند. اگر بعداً معلوم شود ساعت خراب بوده و او زودتر روزهاش را افطار کرده، به دلیل داشتن «قطع»، گناهکار نیست و عقاب نمیشود، هرچند که در واقعیت اشتباه کرده و باید بعداً قضای آن روزه را بهجا آورد.
این اصطلاح معمولاً در کنار اصطلاح متمم خود یعنی «منجزیت قطع» به کار میرود. منجزیت به این معناست که اگر یقین فرد با واقعیت منطبق باشد، تکلیف بر او قطعی است و مخالفت با آن عقوبت دارد؛ در حالی که معذریت، جنبهی بخشش و معذور بودن فرد را در صورت خطای در یقین پوشش میدهد.