یعنی چه
کژ مزاجی در لغت به معنای داشتن طبع و سرشت منحرف یا نادرست است. این واژه برای توصیف افرادی به کار میرود که رفتاری ناسازگار، بداندیشانه یا ستیزهجویانه دارند و از مسیر اعتدال اخلاقی و فکری خارج شدهاند.
تلفظ
این واژه به صورت کژمَزاجی (kaž-mazāji) تلفظ میشود که از ترکیب واژهٔ پهلوی «کژ» و واژهٔ عربی «مزاج» به همراه پسوند مصدری «ی» ساخته شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، واژهٔ کژ مزاجی دقیقاً دارای ۷ حرف است. بسته به طراح جدول، ممکن است معادلهای آن مانند بدخلقی یا تندخویی نیز مد نظر باشند.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم کژ مزاجی در زبان انگلیسی از واژگانی استفاده میشود که به ناپایداری خلق و خو یا بدطینتی اشاره دارند.
به فارسی
از واژههای هممعنی و جایگزین فارسی آن میتوان به بدخلقی، کجطبعی، تندخویی، لجاجت، بدطینتی، بدذاتی، کجخاطری و کژنهادی اشاره کرد که همگی نشاندهندهٔ خروج از اعتدال رفتاری هستند.
در قرآن
خود واژهٔ «کژ مزاجی» یا کلمهٔ «کژ» در قرآن کریم نیامده است. با این حال، مفاهیم مشابهی که به انحراف باطنی، سوء خلق و ناپاکی طبع اشاره دارند (مانند قساوت قلب، مرض فی قلوبهم یا زیغ) در آیات متعددی مطرح شدهاند.
جمعبندی و توضیح کامل کژ مزاجی
واژهٔ «کژ مزاجی» یک صفت مرکب انضمامی در زبان فارسی است که از ترکیب «کژ» (به معنی خمیده، منحرف و نادرست) و «مزاج» (به معنی طبع و سرشت) پدید آمده است. این اصطلاح در فرهنگ و ادبیات فارسی نشاندهندهٔ خروج فرد از مدار اعتدال، سازگاری و پاکنهادی است و به رفتارهایی همراه با لجاجت، بدخلقی و تندخویی اشاره دارد.
در ادبیات کلاسیک، این ویژگی معمولاً در برابر راستکرداری و خوشخویی قرار میگیرد و گاهی به صورت استعاره، به حرکت ناموزون خرچنگ یا نیش کژدم (عقرب) تشبیه میشود تا ناسازگاری و آسیبرسان بودن این خصلت اخلاقی را نمایان کند.
بررسی لغتنامههای معتبری چون دهخدا و معین نشان میدهد که این واژه اصالتی ریشهدار در زبان فارسی دارد و گرچه در متون دینی عیناً به کار نرفته، اما به عنوان یک ناهنجاری اخلاقی همواره مورد نکوهش سخنوران و ادیبان بوده است.