یعنی چه
این واژه اشاره به یکی از مشاغل کهن و سنتی دارد. زهتابها با فرآوری رودهها، طنابهای باریک و بسیار مقاومی تولید میکردند که در صنایع نظامی قدیم (کمانسازی) و صنایع فرهنگی (موسیقی) کاربرد حیاتی داشت.
ریشه
این کلمه از نظر ساختار دستور زبان فارسی، یک صفت فاعلی مرکب مرخم است که به مرور زمان به اسم شغل تبدیل شده است. واژه زتاب در اصل همان زهتاب است که در نگارش یا تلفظ سریع، همزه یا هاء آن حذف یا ادغام شده است.
جمله سازی
تلفظ
در گویش عامیانه و برخی متون، حرف «ه» در وسط کلمه ساکن یا حذف میشود و به صورت متصل «زتاب» تلفظ میگردد.
در جدول
در جدولهای متقاطع معمولاً در پاسخ به پرسش «تابنده زه کمان» یا «شغل روده تاب»، کلمات زتاب یا زهتاب مد نظر طراحان است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Catgut به رشتههای ساخته شده از روده حیوانات اشاره دارد که در پزشکی (نخ بخیه قدیمی) و ساخت ساز کاربرد داشته است.
به فارسی
از واژههای هممعنی و جایگزین زتاب در زبان فارسی میتوان به «زهتابنده»، «رودهتاب»، «زهساز» و «وتّار» (عربی دخیل) اشاره کرد.
جمعبندی و توضیح کامل زتاب
واژه «زتاب» در حقیقت شکل دیگری از نگارش و تلفظ واژه «زهتاب» است که در فرهنگ لغات معتبر فارسی به عنوان یک صفت فاعلی مرکب شناخته میشود. این کلمه به کسی اطلاق میگردد که با مهارت و سختی فراوان، رودههای گوسفند و حیوانات دیگر را پس از پاکسازی میتابیده تا طنابها و رشتههای باریک اما فوقالعاده مستحکمی به نام «زه» تولید کند.
شغل زهتابی یا زتابی از پیشههای بسیار کهن در شهرهای باستانی ایران مانند اصفهان و شیراز بوده است. به دلیل بوی شدید و ناخوشایند ناشی از فرآوری رودهها، کارگاههای زتابی معمولاً در حاشیه شهرها یا بخشهای دورافتاده بازار دایر میشدند. رشتههای تولیدی این صنعتگران کاربرد بسیار حیاتی در ساخت چله کمانهای جنگی، ابزار حلاجی پنبه و همچنین ساخت تارهای آلات موسیقی سنتی مثل تار و کمانچه داشته است.
امروزه با پیشرفت فناوری و جایگزین شدن الیاف مصنوعی و نایلونی، این شغل اصیل و سنتی تقریباً منسوخ شده است، اما نام آن همچنان در متون ادبی، لغتنامهها و به عنوان یک پاسخ محبوب ۴ حرفی در جدولهای کلمات متقاطع زنده مانده است.