یعنی چه
استعتاب در لغت به معنای درخواست رفع عِتاب و بازگشت به رضایت است. این واژه زمانی به کار میرود که فردی پس از انجام یک خطا، خود را در معرض سرزنش قرار میدهد تا با پوزشخواهی، خشم طرف مقابل را فرو بنشاند و رضایت و عفو او را جلب کند.
تلفظ
این واژه به صورت اِستِعتاب (este'tāb) تلفظ میشود و مصدری از باب استفعال است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه «استعتاب» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «طلب عفو»، «پوزشخواهی» یا «خواهش رفع سرزنش» استفاده میشود و دقیقاً ۷ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی مفاهیمی که معادل استعتاب هستند بر محور پوزشخواهی برای صلح و رفع گلهمندی (Reconciliation) یا آرام کردن خشم (Appeasement) استوارند.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل پوزشخواهی، دلجویی، آشتیجویی، معذرتخواهی و طلب رضا و خوشنودی کردن است.
در قرآن
مشتقات ریشه «ع ت ب» ۵ بار در قرآن به کار رفتهاند. مفهوم محوری آن در آیاتی مانند آیه ۲۴ سوره فصلت («وَإِنْ يَسْتَعْتِبُوا فَمَا هُمْ مِنَ الْمُعْتَبِينَ») و آیه ۵۷ سوره روم بیانگر این است که در روز قیامت به ستمکاران و کافران اجازه یا فرصتی برای عذرخواهی، توبه و جلب رضایت پروردگار داده نمیشود.
نماد چیست
در ادبیات و متون عرفانی، استعتاب نمادی از فروتنی، پذیرش خطای خویشتن و گام نخست در مسیر آشتی و جبران اشتباه است. این واژه در سیر و سلوک به عنوان مرحلهای از توبه و بازگشت قلبی به سوی حق شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل استعتاب
واژه «استعتاب» یک مصدر عربی از باب استفعال و برخاسته از ریشه سه حرفی «ع-ت-ب» است که به متون دینی، فقهی و ادبی زبان فارسی راه یافته است. مفهوم اصلی این واژه بر محور پوزشخواهی عمیق و قرار دادن خود در معرض ملامت میچرخد؛ به طوری که فرد خطاکار با پذیرش اشتباه خود، به دنبال رفع گلهمندی (عتاب) و جلب خوشنودی طرف مقابل است.
در فرهنگ قرآنی، این اصطلاح بار معنایی ویژهای در توصیف احوال قیامت دارد و به سلب فرصت جبران، عذرپذیری و بازگشت برای ظالمان اشاره میکند. در کاربردهای عمومی و ادبی نیز مترادف با مفاهیمی همچون استرضاء، دلجویی و آشتیجویی بوده و نمادی از فروتنی و میل به اصلاح روابط به شمار میرود.