یعنی چه
چشم آلوس در متون کهن به چشمی اطلاق میشود که به دلیل خستگی، مستی، بیماری یا ناز و کرشمه، حالت نیمهباز و سست به خود گرفته است. این ترکیب توصیفکننده حالتی خاص از نگاه است که در آن چشم کاملاً گشوده نیست.
تلفظ
این واژه از ترکیب دو بخش «چشم» (با مصوت کوتاه کسره مضاف) و «آلوس» (به سکون لام و واو کشیده) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این واژه با توجه به تعداد حروف (۷ حرف)، خود «چشم آلوس» یا در صورت درخواست طراح، مترادف آن مانند «آلوس» یا «چشم خمار» است.
به انگلیسی
بسته به بافت متن و نوع نگاه، میتوان از معادلهای فوق برای توصیف این حالت چشم در زبان انگلیسی استفاده کرد.
به عربی
در زبان عربی برای چشمی که حالت خماری و سستی دارد از تعبیر «العین الفاترة» و برای حالت خوابآلودگی از «العین النعسی» استفاده میشود.
به فارسی
واژگان جایگزین و معادلهای فارسی روان این کلمه شامل چشم خمار، چشم خوابآلود، چشم نیمخاز و نگاه گوشهنگر است.
نماد چیست
در ادبیات غنایی و عرفانی فارسی، چشم آلوس نمادی از خماری عشق و ناز و غمزهی معشوق است که عاشق را مجذوب خود میکند. در کاربردهای دگرگونشده نیز گاه نماد نگاه از سر خشم و کنایه یا عیب بینایی در طب سنتی بوده است.
جمعبندی و توضیح کامل چشم آلوس
واژه «چشم آلوس» یک ترکیب اصیل، کهن و بسیار لطیف در زبان فارسی است که از دو جزء «چشم» و «آلوس» تشکیل شده است. واژه آلوس در ریشههای زبان فارسی باستان و میانه به معنای نیمباز، سست یا حالت خوابآلودگی است و در این ترکیب، به چشمانی اشاره دارد که به دلایل مختلفی چون مستی، شهوت، خستگی یا حتی بیماری، حالتی نیمهگشوده و خمار به خود گرفتهاند.
این واژه گرچه در زبان گفتاری امروز کاربرد چندانی ندارد، اما در متون کهن لغوی مانند لغتنامه دهخدا و فرهنگ معین ثبت شده و در شعر و ادبیات غنایی نمادی از کرشمه، جذبه و ناز معشوق به شمار میرود. در اصطلاحات پزشکی قدیم نیز این اصطلاح گاهی برای توصیف انحراف چشم یا ضعف بینایی به کار میرفته است.