یعنی چه
عبارت «تجویز شده» به معنی چیزی است که انجام دادن یا مصرف آن مجاز، روا و قانونی دانسته شده است. در اصطلاح رایج امروز و علم پزشکی، به دارو، آزمایش یا هر نوع دستور درمانی گفته میشود که پزشک پس از بررسی وضعیت بیمار، مصرف یا انجام آن را مقتضی و لازم دانسته و در نسخه ثبت کرده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت [تَ / ویز / شُ / دِ] است که از ترکیب اسم مفعول عربی و صفت مفعولی فارسی ساخته شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، با توجه به تعداد حروف خواستهشده، کلماتی مانند نسخه شده، توصیه شده، مجاز و روا میتوانند به عنوان پاسخ یا راهنما قرار گیرند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی متناسب با متن، واژه Prescribed کاربرد تخصصی پزشکی دارد و کلمات Allowed و Authorized در متون حقوقی و اداری به کار میروند.
به ترکی
در ترکی استانبولی برای دستورات دارویی از عبارت Reçete edilmiş و برای امور عمومی و اداری از İzin verilen استفاده میشود.
به فارسی
برابرها و معادلهای اصیل و روان فارسی این عبارت شامل کلماتی چون نسخه شده، سفارش شده، روا داشته، مقرر و دستوردادهشده است.
در قرآن
خود عبارت «تجویز شده» یا فعل «تجویز» در قرآن کریم نیامده است. با این حال، ریشه سه حرفی آن (ج و ز) در قالب فعل «جَاوَزَ» به معنی عبور کردن و گذشتن در آیاتی مانند آیه ۲۴۹ سوره بقره به کار رفته است که البته با معنای اصطلاحی نسخه پزشکی یا حکم قانونی تفاوت دارد. از نظر مفهومی، عباراتی مانند «أحلّ الله» (خدا حلال کرده) با معنای عام مجاز بودن آن قرابت دارند.
جمعبندی و توضیح کامل تجویز شده
عبارت «تجویز شده» یک ترکیب وصفی مفعولی است که ریشه بخش اول آن (تجویز) از زبان عربی و باب تفعیل گرفته شده و در زبان فارسی با نشانه صفت مفعولی (شده) درآمیخته است. این کلمه در طول زمان دو مسیر معنایی مجزا را طی کرده است؛ در ادبیات کلاسیک و متون فقهی و اداری به معنای هر چیزی است که انجام دادن آن روا، مباح، مجاز و قانونی اعلام شده باشد.
در کاربرد مدرن و روزمره، این واژه بیش از هر چیز در دنیای پزشکی و سلامت شنیده میشود. در این بستر، به دارو، درمان یا دستورالعمل خاصی اشاره دارد که پزشک متخصص پس از تشخیص بیماری، مصرف آن را برای بیمار لازم دانسته و یادداشت کرده است. نماد بینالمللی این مفهوم در نسخه نویسی علامت معروف Rx است.
بنابراین «تجویز شده» هم پدیدهای حقوقی-قانونی به معنای اذن و رخصت را در بر میگیرد و هم پدیدهای علمی-پزشکی را شامل میشود که در هر دو حالت، نشاندهنده یک تاییدیه رسمی از سوی یک مقام مسئول (پزشک یا قانونگذار) است.