یعنی چه
تیرهبخت در زبان فارسی به کسی گفته میشود که شانس و اقبالی در زندگی ندارد و همواره با سختی، ناکامی و محنت روزگار دستوپنجه نرم میکند. این واژه از ترکیب دو جزء «تیره» (به معنی تاریک و سیاه) و «بخت» (به معنی سرنوشت و سهم مقدر شده) ساخته شده است که در مجموع مفهوم «کسی که طالعش تاریک است» را میرساند.
تلفظ
این واژه به صورت [تِیرِهْ بَخْتْ] تلفظ میشود؛ «تیره» با کسرهٔ پیش از «ر» و «بخت» با فتحه روی حرف «ب» و سکون حروف بعدی ادا میگردد.
در جدول
در جداول کلمات متقاطع، واژهٔ «تیره بخت» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «بدبخت»، «سیاهبخت» یا «بداقبال» به کار میرود و دقیقاً ۷ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم تیرهبختی از صفتهایی استفاده میشود که به تقدیر شوم یا نبود شانس و اقبال اشاره دارند.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی هم از واژهٔ مشتقشده از فارسی (Bedbaht) و هم از ترکیبات بومی نظیر Kara bahtlı برای این مفهوم استفاده میشود.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات کلاسیک فارسی، واژهٔ تیرهبخت بار معنایی عمیقی از شکست، محرومیت و بیعدالتی تقدیر را به دوش میکشد. در باورهای اخترشناسی کهن، تاریکی، رنگ سیاه و صور فلکی یا سیاراتی مانند زحل (کیوان) و عقرب (کژدم) به عنوان نمادهای ستارهٔ بد و بدطالعی افراد تیرهبخت شناخته میشدند.
جمعبندی و توضیح کامل تیره بخت
واژهٔ «تیرهبخت» یکی از ترکیبات اصیل و کهن در زبان فارسی است که از درآمیختن دو مفهوم «تیرگی» (مظهر تاریکی و غم) و «بخت» (به معنای سهم، تقدیر و روزی در زبانهای ایران باستان) شکل گرفته است. این کلمه تعبیری استعاری برای توصیف افرادی است که طالع و سرنوشتشان دستخوش ملال، ناکامی و سختیهای پیاپی روزگار شده و از سعادت و نیکبختی بیبهره ماندهاند.
اگرچه این عبارت به طور مستقیم در متن قرآن مجید به کار نرفته، اما از نظر معنایی کاملاً همارز و مترادف با مفهوم «شَقیّ» (در برابر سعید و خوشبخت) است که در آیات الهی به زیانکاران و بدعاقبتها اشاره دارد. در ادبیات منظوم و منثور فارسی نیز این کلمه همواره لحنی اندوهگین و مرثیهوار را به همراه دارد و برای به تصویر کشیدن اوج استیصال انسان در برابر جبر زمانه استفاده میشود.