بقعان یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل بقعان

واژه «بقعان» یک واژه وام‌گرفته از زبان عربی است که در متون کهن فارسی و فرهنگ‌های لغت قدیمی مانند لغت‌نامه دهخدا به ثبت رسیده است. این کلمه از نظر معنایی دو وجه متمایز دارد؛ در یک سو به معنی غلامان، چاکران و بردگان زنگی یا شامی است و در سوی دیگر، به عنوان شکل جمع «ابقع»، به معنی موجودات، انسان‌ها یا جانورانی است که پوستی خال‌دار، ابلق یا دورنگ (ترکیبی از سیاه و سفید) دارند.

از نظر ریشه‌شناسی، این واژه از ریشه ثلاثی (ب‌ق‌ع) مشتق شده است که به مفهوم لکه‌دار بودن، تکه کلام یا تفاوت رنگ در یک سطح اشاره دارد. به همین دلیل، هم به زمین‌های گوناگون (بقعه) مرتبط است و هم به دلیل تمایز رنگ پوست یا نژاد آمیخته بردگان، درباره آن‌ها به کار می‌رفته است. این واژه در قرآن به طور مستقیم نیامده اما هم‌خانواده آن یعنی «بقعه» ذکر شده است.

امروزه بقعان در زبان گفتاری و نوشتاری فارسی معیار کاربرد رایجی ندارد و بیشتر یک واژه مهجور ادبی و تاریخی به شمار می‌رود که کاربرد اصلی آن در حل جداول کلمات متقاطع یا تصحیح و خوانش متون کهن تاریخی و ادبی است.