یعنی چه
دسپوتیسم روشنفکرانه نوعی حکومت خودکامه و مطلقه است که در آن فرمانروا، تحت تأثیر ایدههای عصر روشنگری، تلاش میکند اصلاحات ساختاری، اداری، مذهبی و اقتصادی را به نفع جامعه و بدون مشارکت دموکراتیک مردم اعمال کند. شعار معروف این جریان «همه چیز برای مردم، هیچ چیز توسط مردم» بود که در آن قدرت کاملاً در دست حاکم متمرکز است اما هدف آن رفاه عمومی، آموزش و مدرنسازی است.
تلفظ
این عبارت از ترکیب واژه فرانسوی دسپوتیسم (despotisme) و صفت فارسی روشنفکرانه ساخته شده است و به صورت «دِسپوتیسمِ رُوشَنفِکرانِه» تلفظ میشود.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلماتی، این مفهوم معمولاً با تعابیری چون استبداد منور یا دسپوتیسم روشنفکرانه شناخته میشود که عبارت اصلی دقیقاً هجده حرف دارد.
به انگلیسی
در ادبیات سیاسی زبان انگلیسی، این واژه با اصطلاحات Enlightened Despotism یا Enlightened Absolutism شناخته میشود.
به فارسی
رایجترین و دقیقترین برگردانهای فارسی برای این اصطلاح سیاسی، «استبداد منور»، «استبداد روشنبینانه» و «دیکتاتوری منور» هستند.
نماد چیست
این مفهوم نماد تاریخی پادشاهانی همچون فردریک دوم (پادشاه پروس)، کاترین دوم (امپراتریس روسیه) و یوزف دوم (امپراتور مقدس روم) در قرن هجدهم اروپا است. این اصطلاح نماد تضاد میان استبداد سیاسی و عقلگرایی، ایده «پادشاه فیلسوف» و مدل اصلاحات نوسازی از بالا به پایین است.
جمعبندی و توضیح کامل دسپوتیسم روشنفکرانه
دسپوتیسم روشنفکرانه یا همان استبداد منور، یک مفهوم کلیدی در علوم سیاسی و فلسفه تاریخ است که به نوع خاصی از نظامهای پادشاهی مطلقه در قرن هجدهم و اوایل قرن نوزدهم میلادی اشاره دارد. در این الگوی حکمرانی، پادشاه یا حاکم مستبد اگرچه تمام قدرت سیاسی را در انحصار خود نگه میدارد، اما تحت تأثیر جنبش روشنگری اروپا، خود را خادم ملت و مصلح جامعه میداند و اقدام به نوسازی قوانین، ترویج آموزش و ایجاد تساهل مذهبی میکند.
ویژگی بارز این تفکر، نفی کامل مشارکت دموکراتیک مردم در سرنوشت سیاسی خود است؛ به طوری که تمام اصلاحات به صورت دستوری و از بالا به پایین اعمال میشود. در تاریخ جهان، پادشاهانی مانند فردریک کبیر در پروس و کاترین کبیر در روسیه نمادهای بارز این رویکرد هستند. در تاریخ معاصر ایران نیز تمایلات روشنفکران اواخر دوره قاجار برای روی کار آمدن یک «مستبد مصلح» جهت نوسازی کشور، نمونهای از این تفکر به شمار میرود.