یعنی چه
واژهٔ مثاقب در لغت به معنی ابزارها یا دستگاههای سوراخکاری مانند متهها و دریلها است. این کلمه برای اشاره به هر وسیلهای که عمل تثقیب (سوراخ کردن و نفوذ کردن) را انجام میدهد، به کار میرود. در کاربردهای قدیمی، مجازاً به راهها یا روزنههای باریک میان کوهها نیز گفته میشده است.
تلفظ
این واژه به صورت مَثاقِب (فتح م، الف مدّی، کسر ق) تلفظ میشود و یک واژهٔ چهارسیلابی است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این کلمه معمولاً به عنوان پاسخ برای راهنماهای 'متهها'، 'ابزارهای سوراخکاری' یا 'جمع مِثْقَب' کاربرد دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این مفهوم ساختاری از واژگانی که به ابزارآلات حفاری و سوراخکاری دلالت دارند استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی و جمع مکسر کلمه مِثْقَب است که خود اسم آلت (ابزار) از ریشه ث-ق-ب میباشد.
به فارسی
برابرهای اصلی و روان این واژه در زبان فارسی کلماتی چون متهها، بَرمهها، پرمهها و ابزارهای سوراخکاری هستند.
نماد چیست
واژه مثاقب صرفاً کاربرد ابزاری و لغوی دارد و نماد مفهوم فرهنگی، ادبی یا اسطورهای خاصی نیست؛ هرچند همخانوادهٔ آن یعنی 'ثاقب' در ادبیات به معنای نافذ، تیزبین و درخشان (مانند شهاب ثاقب) به عنوان نماد نفوذکنندگی استفاده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل مثاقب
واژهٔ «مثاقب» یک کلمهٔ اصیل عربی و جمع مکسر واژهٔ «مِثْقَب» است. مِثقَب در لغتشناسی عربی به عنوان اسم آلت یا همان ابزار شناخته میشود و ریشهٔ سهحرفی آن «ث-ق-ب» به معنای شکافتن، نفوذ کردن و سوراخ کردن است. بنابراین، مثاقب به طور دقیق به معنی «متهها، پرمهها و تمامی ابزارهای سوراخکاری» به کار میرود.
این واژه گرچه کاربرد مدرن و روزمرهای در زبان فارسی پدیداری ندارد، اما در متون کهن لغوی و ادبی و همچنین در طراحهای جدول کلمات متقاطع به عنوان یک واژهٔ اصیل برای اشاره به ابزارهای حفر و سوراخکاری مطرح میشود. شایان ذکر است که خود کلمه مثاقب در قرآن نیامده، ولی همخانوادههای معروف آن نظیر صفت «ثاقب» (به معنی درخشان و شکافنده تاریکی) در آیاتی مانند «النجم الثاقب» دیده میشود.