یعنی چه
سمله بسته به ریشه و تلفظ چند معنا دارد: در عربی به معنای مقدار کمی آب یا شیر در ته ظرف، یا گلولای باقیمانده در ته حوض پس از تخلیه است. همچنین در اسطورهشناسی یونان باستان، نام مادرِ دیونیسوس (خدای شراب و باروری) است که به دلیل دیدن جلوه واقعی زئوس سوخت و خاکستر شد.
تلفظ
این کلمه در زبان عربی به صورت سَملَه (با فتح سین) برای آب ته ظرف و گلولای، و سُملَه (با ضم سین) برای اشک ناشی از شدت گرسنگی تلفظ میشود. در حوزه اسطورهشناسی یونان نیز به صورت سَمَله خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه سمله به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «گلولای ته حوض»، «اندک آب باقیمانده در ظرف» یا «مادر دیونیسوس در اساطیر یونان» کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای مفاهیم لغوی عربی از واژگان مربوط به رسوب و برای شخصیت اسطورهای از نام خاص آن استفاده میشود.
به عربی
این واژه خود از ریشه ثلاثی مجرد (س م ل) در زبان عربی مشتق شده و به همان صورت با تنوین یا تاء تانیث به کار میرود.
به فارسی
در برگردان دقیق به زبان فارسی، معادلهای اصیلی مانند «تهنشست»، «لجن ته حوض»، «تفاله» و در معنای دیگر آن «اشکِ جوع» یا همان اشک ناشی از گرسنگی مفرط پیشنهاد میشود.
نماد چیست
در فرهنگ ایرانی و اسلامی این واژه نماد خاصی ندارد؛ اما در اسطورهشناسی غربی، شخصیت سمله به دلیل اصرار بر دیدن زئوس در چهره واقعیاش و نابود شدن در اثر آذرخش او، نماد اشتیاق افراطی و مرگبار انسان برای درک مستقیم ذات خداوند است.
جمعبندی و توضیح کامل سمله
واژه «سمله» در زبان فارسی یک لغت مستقل و اصیل نیست، بلکه ردپای آن را باید در دو منبع کاملاً متفاوت جستجو کرد. در وهله اول، این کلمه یک وامواژه از ریشه عربی «س م ل» است که به مفاهیمی نظیر آب اندک باقیمانده در ته ظرف، گلولای ته حوض یا حتی اشک ناشی از گرسنگی شدید اشاره دارد. در لغتنامههای کهن مانند دهخدا نیز به همین معانی لغوی استناد شده است.
از سوی دیگر، سمله در متون فرهنگی و ادبی جهان به عنوان یک نام خاص اساطیری شناخته میشود. او شاهزادهای تبای و مادر دیونیسوس در اساطیر یونان باستان است که فرجام تراژیک او، یعنی سوختن در آتش جلال و شکوه زئوس، او را به نمادی ادبی در غرب تبدیل کرده است. بنابراین کاربرد این کلمه در جدولها یا بافتهای تخصصی، کاملاً وابسته به زمینهای است که در آن مطرح میشود.