یعنی چه
خونبها در زبان فارسی به معنای مال، پول یا جرمی است که در ازای قتل یا ریختهشدن خون یک انسان به خانواده و اولیای دم مقتول پرداخت میشود تا از قصاص یا درگیریهای بیشتر جلوگیری شود.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «خونبَها» (xun-bahā) است که از دو جزء «خون» و «بها» به معنی قیمت و ارزش تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه خونبها معمولاً با پاسخهایی چون «دیه»، «تاوان» یا «فدیه» مطابقت دارد. خود کلمه «خون بها» نیز ۶ حرف دارد.
به انگلیسی
رایجترین معادل انگلیسی برای این واژه Blood money است. در متون تاریخی و حقوقی کهن اروپایی نیز از اصطلاح Wergild استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی و متون فقهی، معادل دقیق و رسمی واژه خونبها، «دِیَة» (Diyah) است.
در قرآن
عین واژه فارسی «خونبها» در متن عربی قرآن وجود ندارد، اما مفهوم صریح آن با واژه «دِیَة» در آیه ۹۲ سوره نساء مطرح شده است؛ آنجا که حکم قتل خطایی و پرداخت دیه مسلمه به خانواده مقتول بیان گردیده است.
جمعبندی و توضیح کامل خون بها
واژه «خونبها» یک ترکیب اصیل فارسی از دو جزء «خون» و «بها» است که ریشه در سنتهای حقوقی و عشایری کهن برای جبران خسارت جانی و پیشگیری از چرخهی انتقام و خونخواهی دارد. این واژه در اصطلاح فقهی و حقوقی معاصر با نام «دیه» شناخته میشود و مابازای مالی سنگینی است که به اولیای دم مقتول پرداخت میگردد.
اگرچه خود کلمه خونبها در قرآن نیامده، اما اصطلاح معادل آن یعنی دیه در آیه ۹۲ سوره نساء به صراحت تایید شده است. در فرهنگ عامه و ادبیات نیز این واژه نمادی از صلح، آشتی قبیلهای و پاداش دم به شمار میرود که جانشین مجازات قصاص میشود.