یعنی چه
واژهٔ ضبع در زبان عربی کلاسیک دارای دو معنای اصلی است: یکی در حوزهٔ جانورشناسی که به معنی حیوان کفتار (به ویژه کفتار راه راه) است، و دیگری در آناتومی بدن که به بخش بالایی بازو، عضلهٔ شانه یا زیر بغل اطلاق میشود.
مترادف
بسته به متن و کاربرد، برای معنای جانوری واژههای کفتار و خفتار، و برای معنای جسمانی واژههای عضد و بازو مترادفهای اصلی آن هستند.
تلفظ
این کلمه برای معنای کفتار معمولاً به صورت ضَبُع (با ضمهٔ ب) یا ضَبْع تلفظ میشود و در معنای بازو و کتف به صورت ضَبْع (با سکون ب) خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، به عنوان پاسخ سه حرفی برای واژهٔ عربی کفتار یا بازو از کلمهٔ «ضبع» استفاده میشود.
به انگلیسی
در ترجمه به زبان انگلیسی، متناسب با مفهوم مد نظر از واژهٔ Hyena برای جانور و از Arm برای اندام بدن استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در خود این زبان برای کفتار و بازو به کار میرود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای کفتار معادل Sırtlan و برای دست و بازو معادل Kol استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق این واژه در زبان فارسی مدرن، کلمهٔ «کفتار» برای اشاره به حیوان و کلمهٔ «بازو» برای اشاره به اندام حرکتی بالایی انسان است.
جمعبندی و توضیح کامل ضبع
واژهٔ «ضبع» از ریشههای اصیل زبان عربی است که وارد متون کهن ادبی و فقهی فارسی نیز شده است. این کلمه دو وجه معنایی کاملاً متمایز دارد؛ در وجه اول که رایجتر است، به جانور درنده و لاشخور خانوادهٔ کفتارها اشاره میکند. در فرهنگ و ضربالمثلهای قدیم، این موجود نماد بلاهت، پستی و مردهخواری بوده است.
در وجه دوم، ضبع به معنای اندام بدن یعنی بازو، عضلات شانه یا زیر بغل است. از همین معنا، اصطلاحات فقهی ماننده «اضطِباع» در مناسک حج مشتق شده است که به شیوهٔ خاصی از پوشش احرام و بیرون گذاشتن کتف راست اشاره دارد. این واژه در متن قرآن کریم به طور مستقیم نیامده، اما در احادیث کاربرد دارد.