یعنی چه
«الکبش» شکل معرفه از واژه عربی «کبش» است که معنای اصلی آن قوچ یا همان گوسفند نر بالغ و شاخدار است. این کلمه در زبان عربی و متون کهن فارسی کاربردهای مجاز و استعاری متعددی دارد؛ از جمله به دلیل پیشرو بودن قوچ در گله، به فرمانده لشکر، بزرگ قوم و سرور یک گروه نیز «کبش» گفته میشود. همچنین در صنایع نظامی باستان، به دستگاه دژکوب که برای کوبیدن و تخریب دروازه قلعهها استفاده میشد، به دلیل شباهت سر فلزی آن به سر قوچ، الکبش میگفتند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه با فتح همزه و کاف و سکون باء و شین به صورت «اَلْکَبْش» (Al-Kabsh) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه «الکبش» به عنوان پاسخ ۵ حرفی برای راهنماهایی چون «قوچ در زبان عربی»، «نام دیگر برج حمل» یا «دژکوب باستانی» کاربرد دارد.
به انگلیسی
بسته به سیاق متن، این واژه در انگلیسی به صورت Ram برای حیوان، Battering ram برای ابزار جنگی و Leader برای ابعاد استعاری آن ترجمه میشود.
به عربی
این کلمه ریشه در زبان عربی دارد و جمع آن به صورت کِباش، أَکْبُش و أَکْباش میآید که در لغتنامههای معتبری چون لسانالعرب به تفصیل بررسی شده است.
به فارسی
در زبان فارسی دقیقترین معادل برای معنای حقیقی آن «قوچ» یا «گوسفند نر شاخدار» است. در متون کهن و نظمی به عنوان دژکوب و در تعابیر استعاری به عنوان حامی، پیشوا یا بزرگتر ترجمه میشود.
در قرآن
عین واژه «الکبش» در متن آیات قرآن کریم به کار نرفته است؛ اما در سوره صافات آیه ۱۰۷ عبارت «وَفَدَیْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِیمٍ» آمده که مفسران شیعه و اهل سنت بر اساس روایات و احادیث، مصداق این ذبح عظیم را قوچی (کبش) میدانند که از سوی خداوند برای حضرت ابراهیم (ع) فرستاده شد تا فدیه و جایگزین قربانی کردن فرزندش شود.
جمعبندی و توضیح کامل الکبش
واژه «الکبش» یک اسم معرفه با ریشه اصیل عربی (ک-ب-ش) است که وارد ادبیات و فرهنگ اسلامی و فارسی شده است. این واژه در وهله اول بر قوچ یا گوسفند نر بالغ دلالت دارد، اما به دلیل ویژگیهای این حیوان نظیر هدایت گله و داشتن شاخهای محکم، در طول تاریخ دو معنای ثانویه مهم یافته است؛ یکی در حوزه نظامی به معنای دژکوب (وسیله تخریب حصارها) و دیگری در حوزه اجتماعی و حماسی به معنای فرمانده، مایه اتکا و سرور یک قوم.
علاوه بر این، الکبش در فرهنگ دینی یادآور داستان تاریخی فداکاری حضرت ابراهیم (ع) و ذبح عظیمی است که به عنوان فدیه آسمانی فرستاده شد. ترکیب اصطلاحی «كبش الفداء» نیز از همین جا نشأت گرفته که امروزه در زبانهای مختلف به معنای قربانی، سپر بلا یا کسی که جور دیگران را میکشد، به کار میرود. این کلمه همچنین در نجوم قدیم، نام دیگر برج حمل یا بره بوده است.