یعنی چه
یک فرآیند و مکانیسم تکاملی در زیستشناسی است که به موجب آن، یک صفت ظاهری یا رفتاری خاص در جنس نر (مانند دم بلند طاووس) و ترجیحِ انتخاب آن صفت توسط جنس ماده، وارد یک چرخه بازخورد مثبت و گریزناپذیر میشود. این روند نسلبهنسل شدیدتر و اغراقآمیزتر میشود تا جایی که هزینههای حیاتی آن صفت، جلوی پیشرفت بیشترش را بگیرد.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه «گُریز» (به کسر گاف و سکون راء) و «فیشِری» (به کسر فاء و شین و سکون راء، منسوب به فیشر) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این اصطلاح ۹ حرفی به عنوان پاسخ برای سوالاتی نظیر «نظریه فیشر در انتخاب جنسی» یا «پدیده تکاملی شکلگیری دم طاووس» کاربرد دارد.
به انگلیسی
این اصطلاح در متون علمی و زیستشناسی غربی به صورت Fisherian runaway یا فرآیند گریز فیشر شناخته میشود.
به فارسی
در متون تخصصی و دانشگاهی ایران، علاوه بر «گریز فیشری»، از برگردانهای دیگری نظیر «فرآیند خودفرسا یا گریز فیشر» و «انتخاب جنسی فیشری» نیز استفاده میشود.
نماد چیست
در علم زیستشناسی، «دم طاووس نر» بارزترین نماد، الگو و مظهر عینی برای پدیده گریز فیشری به شمار میرود که نشان میدهد چگونه یک صفت صرفاً تزئینی و مخلِ بقا، به خاطر پسند مادهها توسعه یافته است.
معنی انگلیسی/خارجی
عبارت Fisherian runaway در سال ۱۹۳۰ توسط دانشمند و آمارشناس برجسته بریتانیایی، سِر رونالد فیشر (Ronald Fisher) در کتاب «نظریه ژنتیکی انتخاب طبیعی» مطرح شد تا چگونگی فرآیند ترجیح جنسی مهارنشدنی را تبیین کند.
جمعبندی و توضیح کامل گریز فیشری
گریز فیشری یک اصطلاح کاملاً تخصصی و علمی در حوزه زیستشناسی تکاملی و ژنتیک رفتار است که ریشه در نظریات رونالد فیشر در سال ۱۹۳۰ دارد. این مفهوم بیانگر این است که چرا برخی جانوران نر، صفات ظاهری بسیار دستوپاگیر و افراطی دارند که نهتنها به بقای آنها کمکی نمیکند، بلکه خطر شکار شدنشان را افزایش میدهد.
بر اساس این نظریه، وقتی جنس ماده یک صفت خاص (مثل دم بزرگ یا رنگ درخشان) را در نرها ترجیح دهد، ژنهای مربوط به آن صفت در نرها و ژنهای مربوط به این ترجیح در مادهها به هم پیوند میخورند. این امر یک بازخورد مثبت شدید ایجاد میکند که صفت مذکور را نسلبهنسل بزرگتر و اغراقآمیزتر میکند، به طوری که روند از کنترل خارج شده و به اصطلاح دچار «گریز» میشود.