یعنی چه
در اصطلاح لغوی به معنای کشیدن افسار و لگام اسب به سمت عقب برای متوقف کردن آن است. این عبارت در ادبیات فارسی به عنوان یک کنایه کاملاً کلاسیک و روان به کار میرود و معنای مجازی آن، خودداری کردن، بازایستادن از ادامه یک کار، فرونشاندن غرور یا مهار کردن هوا و هوس (کف نفس) است.
تلفظ
این ترکیب از واژه عربی «عِنان» (به کسر عین، به معنی مهار و لگام) و مصدر فارسی «درکشیدن» ساخته شده است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلماتی با مضمون مهار کردن اسب، متوقف ساختن مرکب یا کنایه از دست کشیدن از کار، عبارت ۱۱ حرفی «عنان درکشیدن» یا معادلهای دقیق آن مانند «بازایستادن» قرار میگیرد.
به انگلیسی
اصطلاحات فوق در زبان انگلیسی دقیقاً همان مفهوم مادی (کشیدن افسار) و مفهوم استعاری (کنترل کردن و مهار کردن یک موقعیت یا احساس) را منتقل میکنند.
به فارسی
معادلهای دقیق و سره فارسی یا ترکیبات رایج آن شامل واژگانی چون بازایستادن، زمام گرفتن، دست کشیدن، توقف نمودن و خودداری کردن است.
نماد چیست
در شعر و ادبیات کلاسیک فارسی، این عبارت نماد بارز «عقلگرایی و تسلط بر نفس» است. در این تصویرسازی استعاری، تمایلات دنیوی و نفسانی انسان به اسبی سرکش تشبیه میشود و عقل یا روح کمالطلب، سوارکاری است که با درکشیدن عنان، مانع از سقوط خود به پرتگاه گناه و نابودی میشود. این اصطلاح همچنین نماد حکمت و احتیاط در تصمیمگیری است.
جمعبندی و توضیح کامل عنان درکشیدن
عبارت «عنان درکشیدن» یکی از ترکیبات کنایی و ارجمند در ادبیات کلاسیک فارسی است که از ترکیب واژه عربی «عنان» (به معنی لگام و افسار) با مصدر فارسی «درکشیدن» پدید آمده است. معنای نخستین و مادی آن، متوقف ساختن اسب و سواری با عقب کشیدن تسمه مهار است؛ اما آنچه به این عبارت ارزش ادبی بخشیده، کاربرد استعاری بلندمرتبه آن در معنای خویشتنداری، مهار نفس و دست کشیدن آگاهانه از یک اقدام است.
در نگاه شاعران بزرگ مانند نظامی گنجوی، دنیا یا هوای نفس مانند اسبی تندرو و بیپروا تصویر میشود که اگر سوارکار (که همان عقل و تدبیر انسان است) مهار آن را به موقع نکشد، به گمراهی و سقوط خواهد انجامید. این واژه در تقابل مستقیم با اصطلاحاتی چون «عنانگسیخته» یا «عنان رها کردن» قرار دارد که نشاندهنده بیباکی منفی و بیکنترلی است.
باید توجه داشت که این اصطلاح فاقد ریشه قرآنی است و یک ترکیب خالص در حوزه ادب فارسی و عربی غیرقرآنی به شمار میرود. امروزه در متون معاصر نیز از این واژه برای دعوت به احتیاط، درنگ، ایستادگی در برابر خواهشهای آنی و بهطور کلی بازگشت عاقلانه از یک مسیر اشتباه استفاده میشود.