یعنی چه
این عبارت یک صفت مرکب عامیانه و ادبی در زبان فارسی است. بخش دوم آن یعنی «عبیر» (یا در اصل «ابیر») معنای مستقل عطری ندارد، بلکه به عنوان واژه تَبَعی (اتباع) برای بخشیدن آهنگ، تأکید و شدّت به واژه اول (اسیر) اضافه شده است تا معنای گرفتاری و سرگشتگی شدید را برساند.
تلفظ
تلفظ این ترکیب در زبان عامیانه به صورت «اَسیر وُ عَبیر» است. در متون کهن و لغتنامههای اصیل، صورتِ اصلی آن به شکل «اسیر و ابیر» (با الف) ضبط شده، اما در فرهنگ عامه و محاوره، با حرف «ع» رواج یافته است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این اصطلاح ۹ حرفی دقیقاً خودِ «اسیر و عبیر» یا صورت اصیل آن «اسیر و ابیر» است. همچنین کلماتی مانند گرفتار و سرگشته نیز به عنوان پاسخهای جایگزین و کوتاهتر شناخته میشوند.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم این اصطلاح ترکیبی در انگلیسی، بسته به بافت متن از واژههای مربوط به اسارت یا سرگشتگی و معطلی استفاده میشود.
به عربی
خود این ترکیب اصطلاحی مخصوص زبان فارسی است، اما برای رساندن معنای آن در زبان عربی از واژههایی نظیر أسیر، مأسور یا تعابیر کنایی مربوط به گرفتاری شدید استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل فارسی این اصطلاح شامل واژگانی است که به سلب آزادی، معطلی شدید یا سرگردانی فرد در یک موقعیت خاص اشاره دارند.
در قرآن
این ترکیب یک اصطلاح کاملاً فارسی و عامیانه است و در متن قرآن وجود ندارد. با این حال، جزء اول آن یعنی واژه «اسیر» و جمع آن «اسری» در آیات متعددی از قرآن کریم (مانند آیه ۸ سوره انسان) در معنای اسیران جنگی و لزوم رسیدگی یا آزادسازی آنها به کار رفته است.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات فارسی، این اصطلاح نمادی از وضعیت فردی است که کاملاً اختیار خود را در یک ماجرا یا مکان از دست داده، دچار محدودیت شدید شده یا در بندِ شرایط، عشق یا مظلومیت گرفتار آمده است.
جمعبندی و توضیح کامل اسیر و عبیر
اصطلاح «اسیر و عبیر» یکی از ترکیبات کنایی و عامیانه در زبان فارسی است که جهت تأکید بر میزان گرفتاری، سرگشتگی یا معطل شدن زیاد در یک کار به کار میرود. از منظر ریشهشناختی و بر اساس لغتنامههای معتبری چون دهخدا، صورت اصیل و ثبتشدهٔ این عبارت «اسیر و ابیر» (با الف) است؛ کلمه دوم («ابیر» یا «عبیر») معنای مستقلی در این ترکیب ندارد و صرفاً یک آرایه لفظی به نام «اتباع» است که برای آهنگین شدن کلام پشت سر واژه اول میآید، دقیقاً مانند اصطلاحات عامیانه دیگری مثل رخت و پخت.
اگرچه در صورت نوشتاری با «ع»، واژه عبیر در زبان عربی به معنای عطر و بوی خوش است، اما در این اصطلاح خاص هیچ ارتباط معنایی با رایحه و عطر وجود ندارد و صرفاً یک دگرگونی آوایی در زبان محاوره به شمار میرود. جزء اول این واژه یعنی اسیر، ریشه قرآنی و عربی دارد، اما کل ترکیب یک ساختار کاملاً فارسی است.
در مجموع، این عبارت ۹ حرفی در ادبیات شفاهی و مکتوب نمادی از بیاختیاری، وابستگی شدید به یک موقعیت و کلافگی ناشی از دربند بودن یا معطلی فراوان است و در حل جدول کلمات متقاطع نیز کاربرد زیادی دارد.