یعنی چه
واژه مُضْمَر در لغت به معنی پنهانشده، مخفی و درونبود است. به آنچه که فرد در قلب یا ذهن خود پنهان کرده و آشکار نمیسازد نیز مضمر میگویند. در اصطلاح ادبیات و دستور زبان، به کلمهای گفته میشود که به صورت ضمیر یا ناآشکار (مستتر) در کلام بیاید.
تلفظ
این واژه به صورت مُضْمَر (تلفظ حرف ضاد در فارسی مانند زاد و در عربی به صورت خاص خود) خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی نظیر پنهان، مستتر، مخفی، پوشیده یا مکتوم به عنوان راهنما آمده و پاسخ چهار حرفی آن «مضمر» است.
به انگلیسی
برای مفاهیم معنایی کلمه مضمر در انگلیسی از واژگان مربوط به پنهان بودن و برای بخش گرامری از واژه ضمیر استفاده میشود.
به عربی
این واژه خود ریشه اصیل عربی از «ض م ر» دارد و در زبان عربی نیز به همین صورت یا با مترادفهایش به کار میرود.
به فارسی
برابرهای اصیل و رایج فارسی برای این واژه شامل پنهان، نهفته، مخفی، پوشیده، نهانداشته و درونبود هستند.
نماد چیست
این واژه در ادبیات سنتی یا اسطورهشناسی مظهر یا نماد مادی خاصی نیست، اما در نشانهشناسی و بلاغت به عنوان نماد درونگرایی، پنهان بودن نیت و معنای غیرمستقیم یا ضمنی به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل مضمر
واژه مُضْمَر ریشهای عربی دارد و از نظر لغوی به معنای هر چیز پنهان، پوشیده و مخفیشده در دل یا ذهن است. این کلمه در زبان فارسی جایگاه خود را به ویژه در بخش ادبیات، منطق و دستور زبان حفظ کرده است؛ به طوری که وقتی از امور ناگفته یا ضمیرهای غایب و مستتر صحبت میشود، اصطلاحاتی مانند «ضمیر مضمر» یا «معنای مضمر» به کار میروند.
در علوم قرآنی و تفسیری نیز این اصطلاح کاربرد بلاغی مهمی دارد. برای مثال در بحث قسمهای مضمر (سوگندهای پنهان در آیه) یا در ساختار گرامیداشت کلام از طریق آشکار کردن اسم به جای آوردن ضویر (إقامة الظاهر مقام المضمر) از آن یاد میشود. در مجموع، مضمر بازتابدهنده هر آن چیزی است که در کلام یا اندیشه به صراحت بیان نشده اما حضورش در لایههای زیرین احساس میشود.