یعنی چه
عُشر در لغت به معنای یک قسمت از ده قسمت مساوی از هر چیز (یکدهم) است. در تاریخ و فقه اسلامی، این واژه به نوعی مالیات یا زکات تعلقگرفته به محصولات کشاورزی (مانند گندم و جو) اشاره دارد که معادل دهیکِ محصول است.
هم خانواده
این واژهها همگی از ریشه ثلاثی مجرد «ع-ش-ر» در زبان عربی مشتق شدهاند که مفهوم بنیادی آن با عدد ده و تقسیمات یا تجمعات مرتبط با آن گره خورده است.
در جدول
در کلمات متقاطع، پاسخ رایج برای راهنمای «یکدهم» یا «دهیک» واژه سه حرفی «عشر» است.
به انگلیسی
واژه One-tenth مفهوم ریاضی کسر را میرساند، در حالی که Tithe دقیقاً معادل با کاربرد تاریخی و مذهبی عشر (مالیات دهیک) در جوامع قدیمی است.
به عربی
در زبان عربی نیز این واژه به صورت عُشْر به کار میرود و جمع تکسیر آن عُشور است که به مالیاتها یا بخشهای دهگانه اطلاق میشود.
به فارسی
برابرهای دقیق و اصیل این واژه در زبان فارسی «دهیک» (یا دهیکان) و «یکدهم» هستند که به بخش دهم از یک واحد کامل اشاره دارند.
در قرآن
خود واژه «عُشر» به صورت مفرد در متن قرآن نیامده است، اما مشتقات آن مانند «مِعشار» (به معنی یکدهمِ یکدهم یا جزء بسیار کوچک) در آیه ۴۵ سوره سبأ و همچنین واژه «عَشَرَة» به معنی عدد ده بارها در آیات مختلف استفاده شده است. علاوه بر این، در سنت کتابت قرآن، به علامتهای تزئینی حاشیه مصحف که هر ۱۰ آیه یکبار برای تقسیمبندی قرار میگیرند، «علامت عُشر» یا تعشیر میگویند.
جمعبندی و توضیح کامل عشر
واژه «عشر» ریشه در زبان عربی دارد و به طور دقیق به مفهوم ریاضی یکدهم (۱/۱۰) یا بخش دهم از یک کل اشاره میکند. این کلمه در طول تاریخ اسلامی فراتر از یک عدد، به یک اصطلاح فقهی و اقتصادی تبدیل شد که نمایانگر زکات یا مالیات دهیک بر محصولات کشاورزی و زمینها بود.
در ساختار زبان، این واژه با کلماتی نظیر اعشار، عشیره و معاشرت همخانواده است که همگی مفهوم تجمع یا بخشبندیهای ده تایی را در خود دارند. شناخت این کلمه به درک بهتر متون کهن مذهبی، تاریخی و همچنین حل جدولهای کلمات متقاطع کمک میکند.