یعنی چه
در زبان فارسی، این واژه که شکل صحیح نگارش آن «تُرنا» است، به معنای پارچه یا لنگی است که آن را محکم به هم میتابانند و به صورت طناب یا تازیانه درمیآورند تا در بازیهای قدیمی از آن استفاده کنند. همچنین به عنوان مجاز، به خودِ بازی سنتی و قهوهخانهای «ترنابازی» (شاه و وزیر) نیز اطلاق میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان فارسی به صورت تُرْنا (Torna) با ضمه روی حرف ت است، اگرچه در میان عموم و در جدولها گاهی به صورت «تورنا» نوشته میشود. در زبان ترکی نیز به صورت تورْنا (Turna) تلفظ میگردد.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه پنج حرفی «تورنا» معمولاً با راهنمای «لنگ تابیده»، «شلاق پارچهای» یا «نام پرندهای در ترکی» از طراحان پرسیده میشود.
به انگلیسی
با توجه به دو معنای متفاوت این واژه، معادل انگلیسی آن در بازیهای سنتی Twisted cloth whip و در حوزه جانورشناسی و زبان ترکی، معادل پرنده درنا یعنی Crane است.
به ترکی
در زبان ترکی اوغوزی و باستان، واژه «Turna» به معنای پرندهٔ درنا (crane) است که در ادبیات فولکلور و عامیانه ترکی نماد مهاجرت، آزادی، دلتنگی و عشق دوری محسوب میشود.
به فارسی
معادلهای مستقیم این واژه در فارسی اصیل و عامیانه شامل «لُنگِ تابیده»، «تازیانه جامه» و «شلاق پارچهای» است. همچنین در صورت مد نظر بودن ریشه ترکی آن، معادل دقیق فارسیاش پرنده «دُرنا» خواهد بود.
در قرآن
واژه «تورنا» یا «ترنا» اصطلاحی عامیانه، بازی سنتی ایرانی یا وامواژهای ترکی است و در متن قرآن کریم وجود ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل تورنا
واژه «تورنا» (که در اصل و ریشه فارسی به صورت «تُرنا» نگارش میشود) دارای دو هویت معنایی کاملاً مجزا در فرهنگ ایرانزمین است. در فرهنگ و واژهنامههای فارسی مانند دهخدا و معین، ترنا به معنی لنگ یا پارچه درهمتابیدهای است که به شکل شلاق درآورده میشد و در بازی سنتی و قهوهخانهای معروفی به نام «ترنابازی» یا همان شاه و وزیر، برای تنبیه محترمانه و تفریحی بازندگان کاربرد داشت. دهخدا ریشه این اصطلاح عامیانه فارسی را برگرفته از واژه عربی «دُرَّه» به معنی تازیانه میداند.
از سوی دیگر، در زبانهای ترکی (از جمله ترکی اوغوزی)، واژه «Turna» یک اسم اصیل به معنی پرنده «درنا» است. این پرنده در ادبیات و فولکلور ترکی جایگاه بسیار ویژهای دارد و همواره به عنوان نمادی از سفر، هجرت، پیامآوری، دلتنگی و عشقهای دور از دسترس توصیف میشود. بنابر این، این واژه بسته به بستر متن میتواند به یک ابزار بازی سنتی ایرانی یا یک پرنده مهاجر در فرهنگ ترکی اشاره داشته باشد.
در جدولهای کلمات متقاطع، طراحان معمولاً با آوردن راهنماهایی همچون «لنگ تابیده شده» یا «بازی شاه و وزیر»، به دنبال پاسخ ۵ حرفی «تورنا» هستند. این کلمه در قرآن کریم جایگاهی ندارد و یک واژه کاملاً عرفی، ادبی یا محلی به شمار میرود.