صفات ذاتیه یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل صفات ذاتیه

اصطلاح «صفات ذاتیه» یکی از کلیدی‌ترین مفاهیم در حوزه کلام و فلسفه اسلامی است که به آن دسته از ویژگی‌های خداوند اشاره دارد که عین ذات او هستند. به این معنا که برای انتزاع و درک این صفات (مانند علم، حیات و قدرت)، نیازی به فرض گرفتن مخلوقات یا افعال الهی در جهان خارج نیست و تنها تصور ذات پروردگار برای اثبات آن‌ها کفایت می‌کند.

این اوصاف در مقابل «صفات فعلیه» قرار می‌گیرند؛ صفاتی مانند خالقیت و رازقیت که تا فعلی از سوی خداوند در خارج پیش نیاید، انتزاع نمی‌شوند. صفات ذاتیه ازلی و ابدی هستند و سلب آن‌ها از ذات محال است، زیرا سلب کمال از ذات کامل مطلق ممتنع است.

اگرچه خود این ترکیب ساختار کلامی در قرآن عیناً به کار نرفته، اما آیات قرآن سرشار از معرفی مصادیق آن است که پایه‌های توحید صفاتی را در اندیشه اسلامی شکل می‌دهد.